سی سال پیش، زمانی که صنعت نوپای خودروسازی در چین تازه در حال جان گرفتن بود، بسیاری از تحلیلگران میتوانستند آیندهای پر از رشد انفجاری را برای آن پیشبینی کنند. دقیقا همانطور که انتظار میرفت، بازار چین در دهه ۲۰۰۰ به غرب وحشی تبدیل شد؛ جایی که هیچ محدودیتی وجود نداشت و نقض حقوق مالکیت معنوی به امری عادی بدل شده بود. در همان دوران، خودروسازان و تامینکنندگان قطعات از سراسر جهان به عنوان شرکای تجاری راهی چین شدند تا چم و خم کار را به چینیها بیاموزند؛ روندی که به رشد سرسامآور فروش خودرو در این کشور منجر شد.
امروزه، تمامی شواهد نشان میدهند که چین همچنان مرکز خودروسازی جهان است. فروش سالانه خودرو در این کشور از ۲۶ میلیون دستگاه در سال ۲۰۲۱ به بیش از ۳۴ میلیون دستگاه در سال گذشته رسید؛ رقمی که با فاصله بسیار زیاد، بازار ۱۶.۳ میلیونی ایالات متحده (دومین بازار بزرگ جهان) را پشت سر میگذارد. با این حال، در سال جاری بازار چین با یک دوره اصلاح مواجه شد؛ به طوری که درگیری در جنگ قیمتها و کاهش تقاضای داخلی، فروش نیمه اول سال را تا ۲۰ درصد کاهش داده است.
سرعت حیرتانگیز چینیها، تحت هر شرایطی
آیا این کاهش فروش به این معناست که تب داغ بازار چین فروکش کرده و خودروسازان به دلیل عدم نیاز بازار، روند عرضه محصولات جدید را کند کردهاند؟ به هیچ وجه اینطور نیست. بر اساس گزارش بلومبرگ و دادههای پلتفرم خودرویی Dongchedi، با وجود این رکود، بازار چین تنها در سال جاری شاهد عرضه ۶۵۰ مدل جدید یا بهروزرسانی شده بوده است؛ یعنی تقریبا روزی ۴ مدل جدید به بازار آمدهاند. این رقم، حتی اگر شامل تغییرات جزئی مانند فیسلیفتها، رنگهای جدید بدنه یا اصلاحات ساده باشد، باز هم رقمی خیرهکننده است.
بی وای دی«سم فیورانی»، تحلیلگر صنعت خودرو، در ایمیلی به CarBuzz توضیح میدهد که تنها در ماه ژانویه، تولید حداقل ۲۰ مدل کاملا جدید یا همراه با بهروزرسانیهای اساسی در میان دهها خودروساز چینی گزارش شده است. این سیل خروشان مدلهای جدید نشاندهنده شدت بیرحمانه رقابت در چین است. فیورانی میگوید: «هر برندی میخواهد تکتک بخشها و نیازهای خرد بازار را با محصولاتش پوشش دهد.»
خودروسازان چینی قادرند یک خودروی جدید را بسیار سریعتر از شرکتهای سنتی و باسابقه توسعه دهند و همین موضوع، هم برندهای داخلی و هم برندهای خارجی حاضر در چین را به شدت تحت فشار قرار داده است.
انفعال در صنعت خودروی آمریکا
در مقایسه با چین، به نظر میرسد صنعت خودروی آمریکا دست روی دست گذاشته است. «سم ابوالسامید»، تحلیلگر خودرو، به شرکت فورد اشاره میکند که آخرین مدلهای جدید آن شامل رنجر و موستانگ ۲۰۲۴، و اکسپدیشن و لینکلن نویگیتور ۲۰۲۵ بودهاند. در واقع، آخرین باری که فورد یک نام کاملاً جدید معرفی کرد به سال ۲۰۲۲ و پیکاپ ماوریک بازمیگردد. او میگوید: «فورد اکسپلورر اکنون هفت ساله است و احتمالا حداقل سه سال دیگر با یک بازطراحی کامل فاصله دارد.»
فورد اکسپلورر واقعیت این است که بازار آمریکا از نظر تنوع محصولات در حال کوچکتر شدن است؛ فورد مدلهایی چون اج، اسکیپ، F-150 لایتنینگ و لینکلن کورسیر را از خط تولید خارج کرده است. ابوالسامید تأکید میکند: «البته خودروسازان دیگر تنوع محصول بیشتری داشتهاند، اما وقتی این آمار را با چین مقایسه میکنیم، اعداد بسیار ناچیز هستند.»
سقوط در بازار داخلی، خیز برای صادرات
البته تمام این حجم از تولیدات جدید در چین، فقط برای مصرف داخلی نیست. صادرات چین در بازارهای متعددی از جمله آمریکای لاتین، آسیای جنوب شرقی، آفریقا و اروپا به سرعت در حال گرفتن سهم بازار است.
با این حال، «جان مکالروی»، تحلیلگر سرشناس خودرو، معتقد است که رشد صادرات چین، تنها سرپوشی بر بحران عمیقی است که گریبانگیر بازار داخلی این کشور شده است.
نیو او با اشاره به نقل قولی از مدیرعامل شرکت نیو (NIO) که پیشبینی کرده بود بیشتر خودروسازان تا سال ۲۰۳۰ از بین خواهند رفت، میگوید که بازار خودروی چین در یک مارپیچ نزولی و بدون چشمانداز بهبودی گیر افتاده است. مکالروی خاطرنشان میکند که بیشتر خودروسازان چینی سودآور نیستند و بسیاری از نمایندگیها در حال تعطیلیاند. با این حال او هشدار میدهد: «باید توجه داشت آن دسته از شرکتهایی که از این بحران جان سالم به در ببرند، در آینده رقبای بسیار سرسختتر و قدرتمندتری خواهند بود.»
چرا این موضوع اهمیت دارد؟
صنعت خودروی چین تا چه زمانی میتواند به این تولید انبوه مدلهای جدید ادامه دهد؛ آن هم در بازاری ملتهب که ظرفیت تولید آن، دو برابرِ نیاز واقعی بازار داخلی است؟ کاملا روشن است که این حجم از فعالیت پرشتاب نمیتواند پایدار بماند. نتیجه این روند، احتمالا تولید مدلهایی با عمر کوتاه در حد فقط یک نسل و تعطیلی بسیاری از کارخانهها و حتی شرکتهای خودروسازی در چند سال آینده خواهد بود.
سایک اما خطر اصلی اینجاست؛ اگر فروش خودرو در چین به روند نزولی خود ادامه دهد، فشاری مضاعف بر خودروسازان چینی وارد خواهد شد تا محصولات مازاد خود را در بازارهای اروپا و آمریکا تخلیه کنند؛ البته اگر روزی درهای این بازارها به روی آنها باز شود.
