آغاز مرحله جدید نوسازی ونهای تاکسیرانی پایتخت
نوسازی ناوگان تاکسیرانی تهران، بهویژه در بخش ونها که سالهاست با چالش فرسودگی، هزینههای بالای نگهداری و کاهش ایمنی مواجه است، وارد مرحله تازهای شده است. سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی شهر تهران با اجرای طرح واگذاری ونهای فرسوده موسوم به «وانا» و همزمان انعقاد قرارداد خرید ۲ هزار دستگاه ون جدید، تلاش دارد بخشی از عقبماندگی مزمن این بخش را جبران کند. این اقدام در شرایطی انجام میشود که ونها نقش مهمی در جابهجایی مسافران در خطوط پرتردد و مسیرهای مکمل مترو و اتوبوس دارند، اما متوسط عمر بالای آنها طی سالهای گذشته به یکی از نقاط ضعف شبکه حملونقل عمومی تبدیل شده است.
بر اساس اعلام رسمی مدیرعامل سازمان تاکسیرانی تهران، فرآیند نوسازی نهتنها به واگذاری تدریجی ونهای فرسوده محدود نمیشود، بلکه با یک قرارداد نسبتاً بزرگ تأمین خودرو، افق میانمدتی برای بهبود وضعیت این ناوگان ترسیم شده است. با این حال، اجرای موفق این طرح به عواملی مانند تأمین بهموقع منابع مالی، همکاری خودروساز داخلی و استقبال رانندگان واجد شرایط وابسته خواهد بود.
جزئیات طرح واگذاری ونهای فرسوده (وانا)
طرح واگذاری ونهای فرسوده که با عنوان «وانا» شناخته میشود، با هدف خروج تدریجی خودروهای سالخورده از چرخه خدمترسانی و جایگزینی آنها با ونهای جدید یا کمکارکرد طراحی شده است. طبق آمار ارائهشده از سوی سازمان تاکسیرانی، تعداد ونهای شهرداری تهران در این طرح ۲۵۰ دستگاه اعلام شده که بخش قابل توجهی از آنها به دلیل عمر بالا، مصرف سوخت زیاد و استهلاک شدید، دیگر پاسخگوی استانداردهای روز حملونقل شهری نیستند.
در مرحله نخست اجرای این طرح، ۴۵ دستگاه ون به متقاضیان واجد شرایط واگذار شده است. این مرحله بهعنوان فاز آزمایشی و مقدماتی تلقی میشود تا نقاط ضعف اجرایی و میزان استقبال رانندگان ارزیابی شود. هرچند عدد ۴۵ دستگاه در مقایسه با کل ناوگان چندان بزرگ نیست، اما میتواند نشانهای از شروع یک روند تدریجی باشد.
نکته قابل توجه این است که ونهای باقیمانده نیز قرار است در قالب مرحله دوم قرعهکشی به متقاضیان واگذار شوند. این روش اگرچه از منظر شفافیت و عدالت قابل دفاع است، اما همواره با انتقادهایی درباره طولانی شدن فرآیند و بلاتکلیفی رانندگان همراه بوده است. از سوی دیگر، سرعت اجرای مرحله دوم میتواند معیار مهمی برای قضاوت درباره جدیت مدیریت شهری در نوسازی ناوگان ونها باشد.
طرح واگذاری ونهای فرسوده (وانا)نقاط قوت و چالشهای طرح وانا
طرح واگذاری وانا به خروج خودروهای بسیار فرسوده کمک میکند و میتواند به کاهش آلایندگی و افزایش ایمنی منجر شود. با این حال، محدود بودن تعداد ونهای واگذارشده در هر مرحله و وابستگی به قرعهکشی، از جمله نقاط ضعفی است که ممکن است رضایت کامل رانندگان را بههمراه نداشته باشد. همچنین، اگر جایگزینی ونهای فرسوده با خودروهای واقعاً نو و استاندارد انجام نشود، اثرگذاری این طرح در بلندمدت کاهش خواهد یافت.
قرارداد خرید ۲ هزار ون جدید با ایرانخودرو دیزل
همزمان با اجرای طرح واگذاری ونهای فرسوده، سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی شهر تهران از انعقاد قرارداد خرید ۲ هزار دستگاه ون جدید با شرکت ایرانخودرو دیزل خبر داده است. این قرارداد، در صورت اجرای کامل، میتواند یکی از بزرگترین پروژههای نوسازی ونهای تاکسیرانی در سالهای اخیر محسوب شود.
علی رحیمی، مدیرعامل سازمان تاکسیرانی تهران، با اشاره به این قرارداد، نوسازی ناوگان را یکی از اولویتهای اصلی مدیریت شهری عنوان کرده و تأکید کرده است که اجرای این پروژه با در نظر گرفتن تسهیلات مالی در دستور کار قرار دارد. اهمیت این موضوع در آن است که بدون ارائه تسهیلات مناسب، توان مالی بسیاری از رانندگان برای خرید ونهای جدید محدود خواهد بود و عملاً بخشی از ظرفیت قرارداد بلااستفاده میماند.
از منظر فنی و اقتصادی، همکاری با ایرانخودرو دیزل بهعنوان یکی از تولیدکنندگان اصلی خودروهای تجاری در کشور، مزایا و معایب خاص خود را دارد. مزیت اصلی، دسترسی سادهتر به خدمات پس از فروش و قطعات یدکی است؛ اما از سوی دیگر، نگرانیهایی درباره قیمت تمامشده، کیفیت ساخت و مصرف سوخت این ونها مطرح میشود که تنها در عمل و پس از ورود خودروها به ناوگان قابل ارزیابی دقیق خواهد بود.
نقش تسهیلات در موفقیت قرارداد
یکی از نقاط کلیدی این قرارداد، نحوه تأمین مالی و میزان تسهیلات اعطایی است. اگر تسهیلات با نرخ سود بالا یا بازپرداخت کوتاهمدت ارائه شود، جذابیت طرح برای رانندگان کاهش مییابد. در مقابل، تسهیلات بلندمدت با نرخ ترجیحی میتواند مشارکت گستردهتری را رقم بزند و سرعت نوسازی ناوگان را افزایش دهد.
شرایط متقاضیان ونهای تاکسی جدید
سازمان تاکسیرانی برای متقاضیان دریافت ونهای جدید، شرایط مشخصی را تعریف کرده است که هدف آنها حفظ کاربری عمومی خودرو و جلوگیری از خروج آن از چرخه خدمات شهری است. این شرایط شامل دارا بودن پروانه معتبر تاکسیرانی، مالکیت تاکسی ون فرسوده و ارائه تعهدنامههای رسمی مختلف میشود.
علی رحیمی در تشریح این شرایط اعلام کرده است که متقاضیان باید متعهد به نصب GPS روی خودروی جدید، فعالیت در خطوط تعیینشده توسط سازمان تاکسیرانی و عدم واگذاری خودروی نوپلاک به غیر به مدت پنج سال باشند. این محدودیت پنجساله، اگرچه از نگاه سیاستگذار برای جلوگیری از سوداگری ضروری است، اما از دید برخی رانندگان میتواند انعطافپذیری مالی آنها را کاهش دهد.
معاونتهای اجرایی سازمان تاکسیرانی معتقدند که چنین شروطی برای تضمین بازگشت سرمایه عمومی و حفظ کیفیت خدمات ضروری است. با این حال، میزان نظارت عملی بر اجرای این تعهدات و برخورد با تخلفات احتمالی، موضوعی است که در موفقیت نهایی طرح نقش تعیینکننده خواهد داشت.
اظهارات رسمی مدیرعامل سازمان تاکسیرانی
مدیرعامل سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی شهر تهران در توضیح روند نوسازی ناوگان، بر ضرورت جایگزینی ونهای فرسوده تأکید کرده و این موضوع را یکی از مطالبات جدی شهروندان دانسته است.
در حوزه نوسازی ناوگان تاکسیرانی، سازمان تاکسیرانی شهر تهران اقدامات خوبی انجام داده است و قرارداد خرید ۲۰۰۰ دستگاه ون جدید نیز با ایرانخودرو دیزل منعقد شده که اجرای آن با تسهیلات پیشبینیشده در دستور کار قرار دارد.
وی همچنین با اشاره به واگذاری مرحلهای ونهای فرسوده، ابراز امیدواری کرده است که با تداوم این روند، کیفیت خدماترسانی به شهروندان بهتدریج ارتقا یابد و ایمنی ناوگان افزایش پیدا کند.
جمعبندی و چشمانداز نوسازی ونهای تهران
مجموعه اقدامات اعلامشده از سوی سازمان تاکسیرانی تهران، نشاندهنده تلاش برای خروج از وضعیت رکود در نوسازی ونهای تاکسی است. اجرای همزمان طرح واگذاری ونهای فرسوده و قرارداد خرید ۲ هزار دستگاه ون جدید، در صورت تحقق کامل، میتواند تأثیر محسوسی بر کاهش میانگین عمر ناوگان، بهبود ایمنی و کاهش آلایندگی داشته باشد.
با این حال، چالشهایی مانند محدودیت منابع مالی، نحوه توزیع عادلانه خودروها، کیفیت ونهای تولیدی و میزان پایبندی به زمانبندی تحویل، عواملی هستند که نتیجه نهایی این طرح را مشخص خواهند کرد. اگر این موانع بهدرستی مدیریت نشوند، خطر تبدیل شدن این قرارداد بزرگ به یک پروژه نیمهتمام وجود دارد.
در نهایت، نوسازی ناوگان ونهای تاکسیرانی تهران نه یک اقدام کوتاهمدت، بلکه فرآیندی مستمر و نیازمند برنامهریزی دقیق است. استمرار حمایت مالی، شفافیت در اجرا و نظارت مؤثر میتواند این طرح را به الگویی موفق در حملونقل عمومی شهری تبدیل کند؛ در غیر این صورت، مشکلات قدیمی با چهرهای جدید دوباره بازخواهند گشت.
