هزینه جدید طرح ترافیک تهران در سال ۱۴۰۵؛ جزئیات سهمیه‌ها و نرخ عوارض روزانه

جزئیات و زمان‌بندی اجرای محدودیت‌های ترافیکی پایتخت

در تازه‌ترین اطلاعیه رسمی منتشر شده در تاریخ نوزدهم خرداد ماه ۱۴۰۵، مقررات و ساعات جدید اجرای محدودیت‌های ترافیکی شهر تهران به صورت کامل برای شهروندان تشریح شده است. زمان اجرای طرح ترافیک در سال جاری از روز شنبه تا پایان روز چهارشنبه، به صورت مستمر از ساعت ۶:۳۰ صبح آغاز شده و تا ساعت ۱۸:۰۰ عصر ادامه خواهد یافت. ورود به محدوده‌های تعیین شده در این بازه زمانی مستلزم رعایت ضوابط مصوب و پرداخت هزینه‌های مربوطه می‌باشد. در روزهای پنج‌شنبه، روند اجرای محدودیت‌ها تفاوت ساختاری دارد؛ در این روزها تنها محدوده کنترل آلودگی هوا یا همان زوج و فرد سابق فعال است و ساعات اجرای آن از ۶:۳۰ صبح تا ۱۳:۰۰ ظهر تعیین شده است. از سوی دیگر، در روزهای جمعه و تمامی تعطیلات رسمی ثبت شده در تقویم کشور، اجرای تمامی طرح‌های ترافیکی متوقف شده و تردد وسایل نقلیه در تمامی معابر پایتخت به صورت کاملا آزاد و بدون هزینه انجام می‌پذیرد. از منظر کاربردی، فعال نبودن طرح اصلی در روزهای پنج‌شنبه یک نکته مثبت برای شهروندانی است که در آخرین روز کاری هفته نیاز به تردد در مرکز شهر و انجام امور اداری یا تجاری ناتمام خود دارند. این زمان‌بندی مشخص، چارچوب اصلی تردد قانونی در معابر پرتردد شهر تهران را شکل می‌دهد.

مرزهای جغرافیایی محدوده‌های ترافیکی

آگاهی از مرزهای جغرافیایی تعیین شده برای طرح‌های ترافیکی تهران، پیش‌نیاز اصلی ورود قانونی به این مناطق است. محدوده اصلی طرح ترافیک از سمت شمال به خیابان مطهری، از سمت جنوب به خیابان شوش، از مرز غربی به خیابان کارگر و از مرز شرقی به خیابان هفده شهریور محدود می‌شود. همچنین محدوده کنترل آلودگی هوا با گستردگی بیشتر، در حصار بزرگراه‌های همت در شمال، بعثت در جنوب، چمران و نواب در غرب و امام علی در شرق قرار گرفته است. نظارت بر این مرزها توسط صدها دوربین پلاک‌خوان به صورت شبانه‌روزی انجام می‌پذیرد و هیچ مسیر بدون نظارتی برای ورود به این محدوده‌ها وجود ندارد. از منظر فنی، تجهیز تمامی مبادی ورودی و خروجی به سیستم‌های هوشمند پردازش تصویر، یک نکته مثبت فنی در کنترل دقیق حجم ترافیک و شناسایی هوشمندانه متخلفان به شمار می‌رود.

نرخ عوارض روزانه و اعمال جریمه ورود غیرمجاز

یکی از بخش‌های اصلی اطلاعیه مدیریت شهری، شفاف‌سازی ارقام مالی مرتبط با ورود به محدوده طرح ترافیک است. شهروندان مکلف هستند پیش از اقدام به آغاز سفر به سمت هسته مرکزی شهر، نسبت به تهیه مجوز روزانه اقدام کنند. بر اساس داده‌های اعلامی، ورود به محدوده طرح ترافیک بدون انجام رزرو قبلی غیرمجاز بوده و سیستم نظارت تصویری شهر، خودروهای متخلف را اعمال قانون خواهد کرد. جریمه ورود به محدوده بدون رزرو قبلی در سال ۱۴۰۵ معادل ۵۲۲ هزار تومان تعیین شده است که رقم قابل توجهی در سبد هزینه‌های حمل و نقل خانوار محسوب می‌شود. از دیدگاه اقتصادی، این جریمه سنگین یک نکته منفی اقتصادی برای رانندگانی به شمار می‌رود که به دلیل فراموشی یا عدم آشنایی با سامانه‌های جدید، بدون رزرو وارد محدوده‌های طرح می‌شوند و هزینه‌های غیرضروری و مازادی را متحمل می‌گردند. نرخ‌گذاری نهایی عوارض بر اساس متغیرهای ثابتی نظیر زمان دقیق ثبت ورود و خروج توسط دوربین‌ها و همچنین نوع محدوده شامل منطقه اصلی یا کنترل آلودگی هوا محاسبه و از حساب کاربری افراد کسر می‌گردد.

تفاوت هزینه‌ها بر اساس نوع گواهی معاینه فنی

داده‌های قیمتی اعلام شده نشان‌دهنده یک سیستم طبقه‌بندی شده بر مبنای میزان آلایندگی وسایل نقلیه است. هزینه رزرو روزانه طرح ترافیک برای خودروهای دارای معاینه فنی برتر، مبلغ ۲۷۸ هزار و ۴۰۰ تومان اعلام شده است. در مقابل، خودروهای دارای معاینه فنی عادی باید برای هر روز تردد در طرح، مبلغ ۳۴۸ هزار تومان را به حساب شهرداری واریز کنند. دریافت معاینه فنی برتر نیازمند پاس کردن تست‌های سخت‌گیرانه‌تر دور موتور و آلایندگی خروجی از اگزوز است. از نظر فنی، الزام به دریافت معاینه فنی برتر جهت بهره‌مندی از تعرفه پایین‌تر، یک نکته مثبت کاربردی در راستای ترغیب مالکان به تعمیر و نگهداری اصولی موتور خودروها و کاهش گازهای سمی در مرکز شهر است.

فرآیند احراز هویت و رزرو روزانه در سامانه یکپارچه شهرزاد

شهروندان تهرانی و مسافرانی که قصد تردد در محدوده‌های مرکزی پایتخت را دارند، منحصرا باید از طریق سامانه یکپارچه شهرزاد اقدامات قانونی خود را به انجام برسانند. ثبت‌نام در این سامانه نیازمند وارد کردن شماره تلفن همراه به نام مالک خودرو و درج دقیق اطلاعات هویتی است. پس از ایجاد حساب کاربری، گام بعدی ثبت مشخصات خودرو شامل شماره پلاک مقوایی و کد یکتای شناسایی وسیله نقلیه در بخش گاراژ مجازی سامانه است. شارژ کیف پول الکترونیکی یا همان حساب شهروندی، مرحله پیش‌نیاز برای صدور مجوز تردد به شمار می‌رود. پس از واریز وجه و تامین موجودی کافی، کاربران می‌توانند به تقویم سامانه مراجعه کرده و روزهای مد نظر خود را برای ورود به محدوده‌ها انتخاب و رزرو قطعی نمایند. عدم پایداری احتمالی در سرورهای این سامانه در ساعات اوج تقاضا می‌تواند یک نکته منفی فنی برای رانندگانی باشد که قصد رزرو فوری و در لحظه را دارند، لذا مدیریت شهری همواره توصیه می‌کند عملیات رزرو حداقل بیست و چهار ساعت پیش از انجام سفر نهایی گردد تا شهروندان با مشکلات قطعی سامانه مواجه نشوند.

قوانین سهمیه‌های تردد رایگان فصلی بر اساس نوع پلاک

سازمان حمل و نقل و ترافیک در مقررات سال جاری، سهمیه‌های مشخصی را جهت حمایت از سفرهای ضروری شهروندان به محدوده دوم ترافیکی اختصاص داده است. مطابق با آمار و ارقام اعلامی، خودروهای دارای پلاک تهران حق دارند در هر فصل از سال معادل ۲۰ روز سهمیه تردد رایگان منحصرا در محدوده کنترل آلودگی هوا داشته باشند. این تخصیص برای مالکان خودروهای پلاک شهرستان متفاوت بوده و برای آن‌ها سهمیه‌ای معادل ۱۵ روز در هر سه ماه سال در نظر گرفته شده است. یکی از مهم‌ترین بندهای این مصوبه تاکید بر عدم قابلیت انتقال روزهای استفاده نشده است؛ به این معنا که اگر مالکی در طول یک فصل از سهمیه رایگان خود استفاده نکند، این روزها تحت هیچ شرایطی به فصل بعد منتقل نخواهد شد. از منظر اقتصادی، وجود این سهمیه‌های فصلی یک نکته مثبت برای خانواده‌هایی است که رفت‌وآمدهای محدودی به مناطق مرکزی شهر دارند و با مدیریت صحیح این روزها می‌توانند هزینه‌های جابجایی خود را به طور کامل حذف کنند.

ضوابط و تسهیلات تردد برای ساکنین محدوده‌های طرح ترافیک

قانون‌گذار شهری برای آن دسته از شهروندانی که موقعیت جغرافیایی محل سکونت آن‌ها در دل محدوده‌های ترافیکی قرار گرفته است، مقررات و معافیت‌های خاصی را تدوین کرده است. این افراد با چالش‌های روزمره متعددی برای ورود و خروج وسایل نقلیه شخصی خود از منزل مواجه هستند. شهرداری تهران روند دریافت این تسهیلات را منوط به ثبت اطلاعات واحد مسکونی در دفاتر خدمات الکترونیک شهر کرده است. ارائه مدارک مستدل نظیر سند قطعی مالکیت، قبوض خدمات شهری به نام مالک و یا اجاره‌نامه رسمی ثبت شده برای بهره‌مندی از این امتیازات کاملا اجباری است. مدیریت شهری در بخشنامه رسمی خود شرایط دقیق استفاده ساکنان از این تسهیلات را بدین شرح اعلام نموده است:

ساکنان محدوده طرح ترافیک نیز می‌توانند پس از ثبت مشخصات واحد مسکونی خود در دفاتر خدمات الکترونیک شهر، روزانه یک تردد رایگان قبل از ساعت ۹ صبح و پس از ساعت ۱۶ داشته باشند.

بر مبنای این نقل قول رسمی، ساکنان تایید شده مجوز دارند هر روز یک بار پیش از فرارسیدن ساعت ۹:۰۰ صبح از محدوده‌ها خارج شده و یک بار پس از ساعت ۱۶:۰۰ به محدوده بازگردند بدون آنکه ریالی عوارض برای پلاک آن‌ها لحاظ گردد. همچنین اگر این افراد نیازمند تردد در بازه زمانی بین ۹ صبح تا ۱۶ عصر باشند، تمامی عوارض محاسبه شده برای آن‌ها با ۵۰ درصد تخفیف لحاظ خواهد شد. این تخفیف پنجاه درصدی یک نکته مثبت اقتصادی و بسیار کارآمد برای ساکنان بومی منطقه است تا فشار هزینه‌های جانبی سکونت در مرکز شهر برای این خانوارها تا حد امکان کاهش یابد.

معافیت‌های گسترده برای خودروهای مبتنی بر انرژی پاک

در بخش پایانی دستورالعمل اعلامی، شورای اسلامی شهر تهران نگاه ویژه‌ای به گسترش وسایل نقلیه سازگار با محیط زیست داشته است. بر پایه مصوبات تصویب شده، خودروهای برقی که فاقد موتورهای احتراقی آلاینده هستند، مشمول برخورداری از ۹۵ درصد تخفیف در مجموع عوارض طرح ترافیک خواهند بود. این شرایط حمایتی برای خودروهای هیبریدی نیز در نظر گرفته شده و مالکان این قبیل وسایل نقلیه می‌توانند از ۹۰ درصد تخفیف قطعی بهره‌مند شوند. تصمیم‌گیری نهایی در خصوص روند قیمت‌گذاری و اعطای این تخفیف‌ها در سال گذشته توسط اعضای شورای اسلامی شهر تهران انجام پذیرفته است. این نرخ‌گذاری با بررسی دقیق مولفه‌های مختلف صورت گرفته است. عدم وجود زیرساخت‌های کافی و ایستگاه‌های شارژ عمومی متعدد در سطح شهر تهران، یک نکته منفی کاربردی برای خریداران خودروهای برقی محسوب می‌شود که با وجود تخفیف‌های بالای عوارض ترافیکی، همچنان چالش‌های فراوانی را برای تامین انرژی روزانه وسایل نقلیه خود در این محدوده‌ها پیش رو دارند. با این حال، اعمال این سوبسیدها اقدامی موثر در جهت مدرن‌سازی ناوگان شهری خواهد بود.

فرآیند قانون‌گذاری و نقش شورای اسلامی شهر تهران در تعیین عوارض

تصویب ارقام نهایی و چارچوب‌های قانونی حاکم بر مدیریت ترافیک پایتخت، محصول ساعت‌ها کار کارشناسی و بررسی دقیق در نهادهای قانون‌گذار شهری است. بر اساس مستندات موجود، شورای اسلامی شهر تهران به عنوان نهاد بالادستی، وظیفه بررسی لوایح پیشنهادی شهرداری در خصوص نرخ‌گذاری طرح ترافیک را در سال گذشته به انجام رسانده است. در این روند، متغیرهای متعددی از جمله نرخ تورم سالانه، هزینه‌های استهلاک زیرساخت‌های ترافیکی، نیاز به توسعه و نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی شامل مترو و اتوبوس‌رانی و همچنین بررسی قدرت خرید شهروندان مورد ارزیابی قرار گرفته است. پس از تصویب این نرخ‌ها در کمیسیون‌های تخصصی حمل و نقل، مصوبات جهت تایید نهایی به فرمانداری و سایر مراجع ذی‌صلاح ارسال شده و پس از طی مراحل قانونی، برای اجرا در سال ۱۴۰۵ به شهرداری و سازمان فناوری اطلاعات ابلاغ گردیده است. ثابت نبودن این نرخ‌ها و احتمال افزایش مجدد آن‌ها در سال‌های آتی، یک نکته منفی اقتصادی برای شاغلینی است که محل کار آن‌ها به صورت دائمی در هسته مرکزی شهر قرار دارد و هر ساله باید بخش بزرگتری از درآمد خود را به پرداخت عوارض تردد اختصاص دهند. تمام درآمدهای حاصل از اجرای این طرح، قانونا باید در مسیر تجهیز و بهبود خدمات‌رسانی در بخش حمل و نقل همگانی شهر تهران هزینه گردد تا هدف غایی این طرح که کاهش استفاده از خودروهای تک‌سرنشین شخصی است، محقق شود.