بررسی عملکرد بهاری پارس خودرو در سایه تحولات منطقهای
صنعت خودروسازی در سراسر جهان همواره وابستگی شدیدی به ثبات زنجیره تأمین، امنیت مسیرهای لجستیکی و آرامش در مناسبات بینالمللی دارد. در این میان، خودروسازان ایرانی به دلیل شرایط خاص اقتصادی و تحریمهای موجود، حساسیت مضاعفی نسبت به هرگونه تنش منطقهای و بینالمللی نشان میدهند. با این وجود، بررسی دادههای تولید و عرضه در سهماهه نخست سال جاری نشان میدهد که شرکت پارس خودرو توانسته با حفظ پایداری خطوط تولید خود در شرایط خاص و ملتهب اخیر، عملکرد قابل قبولی در بخش تولید و تحویل خودرو به ثبت برساند. این شرکت به عنوان یکی از بازوهای اصلی تولید خودرو در کشور، با اتخاذ تدابیر مدیریتی و تکیه بر توان داخلی مهندسان خود، موفق شد تا اثرات منفی ناشی از تحولات منطقه را به حداقل رسانده و روند تولید را بدون وقفه ادامه دهد.
در ماههای گذشته، بسیاری از صنایع تولیدی در منطقه به دلیل اختلال در حملونقل دریایی و هوایی، با کمبود قطعات و مواد اولیه مواجه شدند. در چنین شرایطی، انتظار میرفت که آمار تولید خودرو نیز در داخل کشور با افت شدیدی روبهرو شود. اما گزارشهای رسمی منتشر شده از سوی پارس خودرو حاکی از آن است که این شرکت با پیشبینی دقیق شرایط و دپوی استراتژیک قطعات مورد نیاز پیش از تشدید بحرانها، توانسته است جریان تولید را زنده نگه دارد. تحویل حدود ۷ هزار دستگاه خودرو به مشتریان در همین بازه زمانی، نشاندهنده اثربخشی سیاستهای اتخاذ شده در این مجموعه صنعتی است. این رقم نه تنها برای تثبیت جایگاه شرکت در بازار اهمیت دارد، بلکه در آرامش روانی بازار خودرو و جلوگیری از ایجاد حبابهای قیمتی ناشی از کمبود عرضه نیز نقش بسزایی ایفا میکند.
آمار دقیق تحقق برنامههای تولیدی در سهماهه نخست
برای درک بهتر عملکرد این خودروساز، باید نگاهی به دادههای تفکیکشده ماهانه داشته باشیم. برنامهریزیهای تولید در شرکتهای بزرگ همواره بر اساس ظرفیتهای اسمی و عملیاتی خطوط، تأمین قطعات و نیاز بازار تنظیم میشود. پارس خودرو در فروردینماه سال جاری، با وجود تعطیلات طولانیمدت نوروزی که معمولاً به افت تولید در صنایع منجر میشود، موفق شد ۹۶ درصد از برنامه تولیدی مصوب خود را محقق کند. این عدد نشاندهنده شروعی قدرتمند در سال جدید و آمادگی کامل خطوط تولید و پرسنل برای ثبت رکوردهای جدید است.
در ادامه و در اردیبهشتماه، با وجود آغاز برخی نوسانات در زنجیره تأمین قطعات ناشی از عوامل بیرونی، این شرکت توانست ۸۶ درصد از برنامه مصوب خود را عملیاتی کند. همچنین آمارهای منتهی به بیستوسوم خردادماه نشان میدهد که ۶۴ درصد از برنامه پیشبینیشده برای آخرین ماه از فصل بهار به اجرا درآمده است. استمرار فعالیت خطوط تولید در این شرایط خاص، گواه این مدعاست که تیمهای برنامهریزی و لجستیک در این مجموعه توانستهاند با ایجاد مسیرهای جایگزین و استفاده بهینه از منابع موجود، تابآوری سازمانی را به میزان قابل توجهی افزایش دهند. این حجم از تحقق برنامه در یک بازه زمانی پرالتهاب، در استانداردهای روزنامهنگاری دادهمحور خودرویی، یک شاخص مهم از ثبات مدیریتی تلقی میشود.
نهضت تکمیلکاری؛ راهکاری برای ایفای تعهدات معوق
یکی از چالشهای همیشگی خودروسازان داخلی در زمان بروز بحرانهای تأمین قطعه، انباشت خودروهای ناقص در کف کارخانه است. این خودروها که معمولاً به دلیل کسری یک یا چند قطعه خاص (اغلب قطعات الکترونیکی یا ایمنی) قابلیت تجاریسازی و تحویل به مشتری را ندارند، نه تنها سرمایه در گردش شرکت را مسدود میکنند، بلکه باعث نارضایتی شدید خریداران و ایجاد هزینههای گزاف نگهداری میشوند. در همین راستا، اجرای طرحی تحت عنوان نهضت تکمیلکاری در پارس خودرو به یکی از مهمترین دستاوردهای عملیاتی این شرکت در سهماهه نخست سال تبدیل شده است.
بر اساس دادههای اعلامی، تیمهای مختلف این شرکت با تمرکز بر تأمین قطعات کسری، توانستهاند بخش عظیمی از خودروهای ناقص را تجاریسازی کنند. این فرآیند نیازمند هماهنگی بسیار دقیق میان واحدهای تأمین، کیفیت، خطوط مونتاژ نهایی و لجستیک است. زمانی که قطعات کسری با دور زدن موانع تحریمی و لجستیکی وارد کارخانه میشوند، خطوط تولید باید به گونهای برنامهریزی شوند که همزمان با تولید خودروهای جدید، فرآیند نصب قطعات روی خودروهای ناقص پیشین نیز با رعایت کامل استانداردهای کیفی انجام پذیرد.
متن زیر نقل قولی از گزارشهای داخلی این مجموعه در خصوص این دستاورد است:
با همکاری و حضور مستمر تیمهای برنامهریزی، تأمین، لجستیک، تولید، کیفیت و سایر واحدهای پشتیبانی، از ابتدای شرایط اخیر تاکنون ۶ هزار و ۷۰۰ دستگاه خودرو تکمیل شده است؛ اقدامی که نقش مهمی در ایفای تعهدات شرکت به مشتریان ایفا کرده است.
تکمیل ۶ هزار و ۷۰۰ دستگاه خودرو و تزریق آنها به بازار، به معنای آزادسازی حجم عظیمی از سرمایههای راکد و تبدیل آنها به نقدینگی است. این نقدینگی میتواند مجدداً در چرخه تأمین قطعات و توسعه محصول مورد استفاده قرار گیرد. علاوه بر این، ترخیص این تعداد خودرو از پارکینگهای شرکت، هزینههای سربار نگهداری، افت مدل و خطرات ناشی از توقف طولانیمدت خودروها زیر نور آفتاب و شرایط جوی را به شدت کاهش میدهد که از منظر اقتصاد مهندسی، یک پیروزی قابل توجه محسوب میشود.
مدیریت موفق در تولید خودروهای مونتاژی (CKD)
تولید خودروهای مونتاژی یا همان CKD (Completely Knocked Down) همواره وابستگی مستقیم و صددرصدی به واردات پکیجهای قطعات از شرکای تجاری خارجی دارد. در زمان بروز تنشهای منطقهای، اولین بخشی که در صنعت خودروسازی آسیب میبیند، خطوط تولید CKD است، زیرا توقف کشتیهای باری، تغییر مسیرهای کشتیرانی، افزایش حق بیمه حملونقل بینالمللی و تاخیر در ترخیص گمرکی، مستقیماً به توقف خطوط مونتاژ منجر میشود. با این حال، گزارشهای تحلیلی از وضعیت پارس خودرو نشان میدهد که این شرکت در بخش تولید خودروهای مونتاژی نیز عملکرد موفقی را به ثبت رسانده است.
بررسیها حاکی از آن است که فرآیند تأمین قطعات، دریافت محمولههای کانتینری و تولید محصولات مونتاژی در این شرکت بدون توقف ادامه داشته است. این امر نشاندهنده بلوغ سیستم بازرگانی خارجی شرکت و استفاده از قراردادهای انعطافپذیر با تامینکنندگان بینالمللی است. تدابیر مدیریتی اتخاذ شده، از جمله تنوعبخشی به مبادی ورودی کالا، استفاده از مسیرهای ترانزیتی جایگزین و تسریع در فرآیندهای اداری و تخصیص ارز، مانع از بروز اختلال در روند تولید محصولات پرتقاضای مونتاژی شده است. حفظ جریان تولید در این بخش، علاوه بر پاسخگویی به نیاز مصرفکنندگان در سگمنتهای بالاتر بازار، حاشیه سود مناسبی را نیز برای خودروساز تضمین میکند که برای پوشش هزینههای جاری شرکت بسیار حیاتی است.
اهمیت استراتژیک خطوط CKD برای حفظ سهم بازار
در بازار خودروی ایران که تنوع محصولات در برخی سگمنتها محدود است، خودروهای مونتاژی نقش پررنگی در ایجاد رقابت و ارتقای سطح کیفی بازار ایفا میکنند. مشتریانی که به دنبال تکنولوژیهای جدیدتر، امکانات رفاهی بیشتر و استانداردهای ایمنی بالاتر هستند، معمولاً به سمت این دسته از خودروها گرایش پیدا میکنند. موفقیت پارس خودرو در فعال نگهداشتن این خطوط، به معنای حفظ وفاداری مشتریان و جلوگیری از کوچ آنها به سمت رقبا یا بازار خودروهای وارداتی دستدوم است. تداوم عرضه این خودروها، پالس مثبتی به بازار مخابره میکند که خودروساز داخلی توانایی مدیریت بحرانهای بینالمللی را داراست و خریداران میتوانند با اطمینان خاطر نسبت به خدمات پس از فروش و تامین قطعات یدکی در آینده، اقدام به خرید نمایند.
اولویتبخشی به مدیریت هزینه و ارتقای بهرهوری
در اقتصادهای تورمی و در شرایطی که قیمتگذاری دستوری از یک سو و افزایش روزافزون قیمت نهادههای تولید از سوی دیگر خودروسازان را تحت فشار قرار میدهد، تنها راه نجات و حفظ بقای اقتصادی، روی آوردن به سیاستهای انقباضی در هزینههای سربار و افزایش حداکثری بهرهوری در خطوط تولید است. پارس خودرو در سهماهه نخست سال جاری نشان داد که این مفاهیم را از قالب تئوری خارج کرده و به صورت عملی در کف کارخانه پیادهسازی کرده است. مدیریت هزینهها در شرکتهای بزرگ خودروسازی به دلیل گستردگی ابعاد سازمان، کاری بسیار پیچیده و نیازمند پایش مستمر تمامی فرآیندهاست.
یکی از کلیدیترین تصمیمات اتخاذ شده در این راستا، تجمیع تولید در یک شیفت کاری بوده است. در نگاه اول شاید کاهش تعداد شیفتهای کاری به معنای کاهش تولید تلقی شود، اما از منظر مهندسی صنایع، اگر بتوان با بهینهسازی خطوط، رفع گلوگاههای تولیدی و افزایش سرعت خط (Takt Time)، حجم تولید دو شیفت را با تراکم بیشتر در یک شیفت انجام داد، صرفهجویی عظیمی در هزینههای پرسنلی، لجستیک درونکارخانهای و به ویژه مصرف حاملهای انرژی رخ خواهد داد. تجمیع شیفتها باعث میشود تا زمانهای مرده و اتلافهای ناشی از تغییر شیفت (Changeover) به حداقل برسد و راندمان نیروی انسانی افزایش یابد.
کاهش هزینههای لجستیک و نگهداری؛ گامی به سوی سودآوری
بخش دیگری از سیاستهای بهرهوری پارس خودرو، معطوف به زیرساختهای فیزیکی و لجستیک نگهداری خودروها بوده است. در سالهای گذشته، بسیاری از خودروسازان به دلیل حجم بالای تولیدات ناقص، مجبور به اجاره پارکینگهای وسیع در اطراف سایتهای تولیدی خود بودند. هزینه اجاره این زمینها، همراه با هزینههای مربوط به تامین امنیت، بیمه و حملونقل مکرر خودروها بین کارخانه و پارکینگ، بار مالی سنگینی را بر دوش شرکتها میگذاشت.
پارس خودرو با اجرای موفقیتآمیز نهضت تکمیلکاری و کاهش چشمگیر آمار خودروهای ناقص، توانسته است وابستگی خود را به پارکینگهای استیجاری خارج از سایت کاهش دهد. انتقال فرآیندهای نگهداری و دپوی موقت به داخل محوطه اصلی شرکت، علاوه بر قطع هزینههای اجاره، خطرات ناشی از آسیبدیدگی خودروها در حین جابجایی را نیز به صفر رسانده است. همچنین، تمرکز بر کاهش هزینههای انرژی و بهینهسازی سیستمهای نگهداری و تعمیرات (نت) تجهیزات خطوط تولید، از استهلاک زودرس ماشینآلات جلوگیری کرده و هزینههای سرمایهای شرکت را کنترل کرده است. تمامی این اقدامات خرد، در نهایت منجر به کاهش قیمت تمامشده محصول در صورتهای مالی شرکت خواهد شد.
عملکرد سهماهه نخست پارس خودرو نمادی از مقاومت صنعتی در برابر تکانههای خارجی است. این شرکت با تکیه بر برنامهریزی منسجم و دادهمحور، مدیریت بحران در زنجیره تأمین و هماهنگی بینظیر میان بخشهای مختلف صفی و ستادی، ثابت کرد که میتوان در دل بحرانهای منطقهای نیز مسیر توسعه را پیمود. حفظ جریان تولید و تحویل هزاران دستگاه خودرو در این شرایط، نه تنها به تحقق اهداف سالانه شرکت کمک شایانی میکند، بلکه به عنوان یک مطالعه موردی موفق در مدیریت صنعتی، میتواند الگویی برای سایر بنگاههای اقتصادی فعال در کشور باشد تا با تغییر نگرش نسبت به چالشها و تمرکز بر ارتقای بهرهوری داخلی، از بحرانها عبور کنند.
