جزئیات بخشنامه جدید و معافیتهای بیسابقه گمرکی در رویه جانبازان
در ماههای اخیر، موضوع واردات خودرو به یکی از داغترین و چالشبرانگیزترین مباحث اقتصاد کلان و بازار خودروی ایران تبدیل شده است. در این میان، سیاستگذار همواره رویه واردات خودرو برای اقشار خاص از جمله جانبازان را با مقررات، تسهیلات و معافیتهای متفاوتی نسبت به واردات تجاری و عمومی همراه کرده است. بر اساس جدیدترین دادههای منتشر شده از سوی مراجع ذیربط و گمرک جمهوری اسلامی ایران، شرایط ترخیص این دسته از خودروها با یک مزیت رقابتی فوقالعاده همراه شده است. حقوق ورودی در نظر گرفته شده برای این طرح روی عدد ۴ درصد تثبیت شده است که در معادلات پیچیده تجارت خارجی خودرو در ایران، رقمی به شدت ناچیز محسوب میشود. اعمال این تعرفه حمایتی به این معناست که بخش عمدهای از هزینههای سربار گمرکی که معمولا قیمت پایه خودرو را در زمان رسیدن به دست مصرفکننده نهایی به شدت افزایش میدهد، در این طرح خاص به طور کامل خنثی شده است. از دیدگاه اقتصادی و رفاهی، این سیاست یک نکته مثبت و یک مزیت مطلق برای مشمولان این طرح به شمار میرود، چرا که به آنها اجازه میدهد خودروهای روز دنیا را با قیمتی بسیار نزدیک به ارزش خالص جهانی و بدون پرداخت مالیاتهای سنگین وارد کشور کنند. با این حال، از منظر تنظیمگری بازار خودرو، این معافیت چشمگیر یک نکته منفی و پیامد مخرب نیز به همراه دارد؛ ایجاد چنین شکاف قیمتی عمیقی، پتانسیل شکلگیری تقاضای کاذب، هجوم واسطهها و شکلگیری پدیده رانت اطلاعاتی برای خرید و فروش امتیاز واردات را به شدت افزایش میدهد. دلالان بازار خودرو همواره به دنبال یافتن و استخراج سود از این شکافهای بخشنامهای هستند و این تعرفه بسیار پایین، حاشیه سود کلانی را برای سوداگران تضمین میکند. مراجع رسمی و مقامهای مسئول در ساختار بازرگانی کشور در خصوص این رویه استثنایی اظهارات روشنی داشتهاند:
حقوق ورودی خودروهای وارداتی ویژه جانبازان بدون توجه به نوع خودرو، 4 درصد تعیین شده که پایینترین نرخ حقوق ورودی در میان رویههای مختلف واردات خودرو به شمار میرود؛ نرخی که فاصله قابل توجهی با تعرفه واردات تجاری خودرو دارد.
باید در نظر داشت که اگرچه تعرفه گمرکی به شدت کاهش یافته است، اما سایر هزینههای جانبی نظیر خرید گواهی اسقاط خودروی فرسوده، مالیات بر ارزش افزوده، عوارض شهرداری و هزینههای شمارهگذاری همچنان پابرجا هستند. با این وجود، سهم این ارقام در مقایسه با حقوق ورودی رویه تجاری به قدری اندک است که تاثیری در کاهش جذابیت این امتیاز طلایی در بازار آزاد ندارد و ارزش برگه امتیاز واردات را به ارقام میلیاردی رسانده است.
