برنامه‌های جدید مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو (ایپکو) برای تغییر نسل پیشرانه‌ها
مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو (ایپکو) برنامه‌ریزی جامعی را برای نوسازی سبد قوای محرکه محصولات این شرکت و عبور از پیشرانه‌های قدیمی آغاز کرده است. مهدی رجبعلی، مدیرعامل مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو، در جریان برگزاری پانزدهمین همایش بین‌المللی موتورهای درون‌سوز، جزئیات رسمی پروژه‌های جدید این مرکز را تشریح کرد. محور اصلی این برنامه‌ها شامل بازنشستگی موتورهای قدیمی، عرضه قوی‌ترین پیشرانه تاریخ ایران‌خودرو از نوع پایه‌گازسوز توربو و همچنین تولید یک خودروی هیبریدی جدید مجهز به گیربکس اختصاصی DHT است.
اجرای این طرح‌ها بر اساس نقشه راه توسعه‌ای ایران‌خودرو پیش می‌رود که فعالیت‌های اجرایی آن از سال ۱۳۹۸ کلید خورده است. هدف اصلی از تدوین و اجرای این نقشه راه، کاهش مصرف سوخت محصولات تولیدی، کنترل میزان آلایندگی‌های زیست‌محیطی و ارتقای بازدهی فنی خودروهای داخلی عنوان شده است. با توجه به قوانین سخت‌گیرانه‌تر استانداردهای مصرف سوخت و آلایندگی، ادامه تولید موتورهای قدیمی دیگر توجیه فنی ندارد و جایگزینی آن‌ها با نسل‌های جدید در دستور کار قرار گرفته است.
مهدی رجبعلی، مدیرعامل ایپکو، در پانزدهمین همایش بین‌المللی موتورهای درون‌سوز درباره جزئیات این تحولات فنی و محصولات آتی اعلام کرد:
بر اساس نقشه راه توسعه‌ای که از سال ۱۳۹۸ آغاز شده است، پیشرانه‌های قدیمی از چرخه تولید خارج می‌شوند و نسل جدید موتورهای ارتقایافته به همراه قوی‌ترین موتور پایه‌گازسوز تاریخ ایران‌خودرو و سامانه هیبریدی جدید وارد بازار خواهند شد.
خروج پیشرانه‌های XU7، EF7 و TU5 از خط تولید
طبق اطلاعات رسمی اعلام‌شده در این همایش، سه پیشرانه پرتیراژ و قدیمی ایران‌خودرو یعنی موتورهای XU7، EF7 و TU5 به‌زودی به پایان عمر خط تولید خود می‌رسند و به‌طور کامل از چرخه تولید خارج و بازنشسته می‌شوند. این موتورها سال‌هاست که روی طیف وسیعی از محصولات ایران‌خودرو از جمله خانواده پژو، سمند، دنا و رانا نصب می‌شوند، اما به دلیل قدیمی بودن ساختار مهندسی در نسخه‌های اولیه، توان پاسخگویی به نیازهای روز بازار و استانداردهای جدید مصرف انرژی را ندارند.
حذف پیشرانه XU7 به دلیل مصرف سوخت بالا و استهلاک قابل توجه در بخش سرسیلندر و سیستم خنک‌کاری، یکی از اقدامات ضروری در خطوط تولید محسوب می‌شود. همچنین نسخه‌های اولیه موتورهای TU5 و EF7 نیز با وجود عملکرد مناسب در سال‌های گذشته، نیازمند بازنگری اساسی در سیستم‌های سوخت‌رسانی، زمان‌بندی سوپاپ‌ها و مدیریت الکترونیکی موتور بودند که این موضوع زمینه‌ساز کنار گذاشتن نسخه‌های قدیمی و معرفی خانواده‌های جدیدتر شده است.
جایگزینی با خانواده موتورهای جدید TUP و EFP
ایران‌خودرو برای پر کردن جای خالی پیشرانه‌های بازنشسته، نسل جدید موتورهای ارتقایافته شامل خانواده‌های TUP و EFP را به میدان آورده است. طبق اعلام مدیرعامل ایپکو، این پیشرانه‌های جدید به عنوان جایگزین مستقیم موتورهای قدیمی وارد مدار تولید می‌شوند و در چهار شاخص اصلی شامل مصرف سوخت، توان خروجی، گشتاور و راندمان کلی نسبت به نسخه‌های پیشین ارتقا یافته‌اند.
استفاده از فناوری‌های به‌روزتر در مدیریت احتراق و کاهش اصطکاک قطعات داخلی در خانواده‌های TUP و EFP باعث شده است تا این موتورها ضمن تولید قدرت و کشش بهتر در دورهای مختلف، سوخت کمتری مصرف کنند. با این حال، عرضه موتورهای ارتقایافته نیازمند تامین پایدار قطعات باکیفیت در زنجیره تامین داخلی و آموزش دقیق شبکه خدمات پس از فروش است تا مالکان در دوره بهره‌برداری با چالش‌های تعمیراتی و تامین قطعات یدکی روبه‌رو نشوند.
عرضه قوی‌ترین موتور تولیدی ایران‌خودرو تا پایان سال جاری
یکی از مهم‌ترین بخش‌های اعلام‌شده توسط مدیرعامل مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو، پروژه توسعه و تولید خودروی گازسوز توربو است. بر اساس زمان‌بندی اعلام‌شده از سوی ایپکو، مراحل توسعه این پروژه در دست اجرا قرار دارد و پیش‌بینی می‌شود محصول مجهز به این پیشرانه تا پایان سال جاری وارد بازار کشور شود. این موتور به عنوان یک پیشرانه پایه‌گازسوز مجهز به سیستم توربوشارژر طراحی شده است تا معادلات رایج درباره افت توان خودروهای دوگانه‌سوز را تغییر دهد.
طبق اظهارات مهدی رجبعلی، این موتور جدید، قوی‌ترین موتور تولیدی ایران‌خودرو در طول فعالیت این شرکت خواهد بود و حتی در مقایسه با نسخه‌های بنزینی فعلی نیز قدرت بیشتری تولید می‌کند. ویژگی متمایز و کلیدی این پیشرانه آن است که برای نخستین بار در صنعت خودروی کشور، یک موتور در حالت گازسوز، توان و گشتاور بیشتری نسبت به حالت بنزین‌سوز ارائه می‌دهد. در تمام خودروهای دوگانه‌سوز قبلی، تغییر وضعیت سوخت از بنزین به گاز طبیعی (CNG) همواره با افت محسوس شتاب و کشش خودرو همراه بود، اما در این موتور جدید، کالیبراسیون و طراحی بر مبنای بهره‌گیری حداکثری از عدد اکتان بالای سوخت گاز انجام شده است.
بررسی شاخص‌های مصرف سوخت و آلایندگی موتور پایه‌گازسوز توربو
علاوه بر افزایش توان و گشتاور، داده‌های اعلامی نشان‌دهنده بهبود چشمگیر شاخص‌های زیست‌محیطی و اقتصادی در این پیشرانه جدید است. بر اساس اطلاعات رسمی ایپکو، میزان آلایندگی دی‌اکسید کربن (CO2) این موتور به ۱۲۵ گرم (در هر کیلومتر پیمایش) کاهش یافته است که رقم بسیار مناسبی برای یک پیشرانه درون‌سوز در این کلاس به شمار می‌رود.
همچنین میزان مصرف سوخت این پیشرانه پایه‌گازسوز توربو معادل ۵.۵ لیتر بنزین در هر ۱۰۰ کیلومتر اعلام شده است. دستیابی به مصرف ۵.۵ لیتری در کنار تولید بالاترین سطح قدرت در میان محصولات ایران‌خودرو، نشان‌دهنده راندمان حرارتی بالای این پیشرانه است. البته بهره‌برداری کامل از مزایای این موتور در بازار ایران، وابستگی زیادی به سلامت زیرساخت‌های جایگاه‌های سوخت CNG، فشار استاندارد گاز در جایگاه‌ها و رعایت دقیق سرویس‌های دورهای سیستم توربوشارژر توسط مصرف‌کنندگان خواهد داشت.
تولید خودروی هیبریدی جدید ایران‌خودرو با فناوری گیربکس DHT
بخش دیگری از برنامه‌های توسعه‌ای ایپکو به حوزه برقی‌سازی و خودروهای پاک اختصاص دارد. ایران‌خودرو در این راستا، پروژه توسعه سامانه هیبریدی سری-موازی موسوم به DHT (Dedicated Hybrid Transmission) را پیش می‌برد. فناوری گیربکس‌های اختصاصی هیبریدی (DHT) یکی از روش‌های نوین در صنعت خودروسازی جهانی است که امکان ترکیب هوشمندانه نیروی موتور درون‌سوز و موتورهای الکتریکی را در حالت‌های مختلف رانندگی (سری، موازی و تمام الکتریکی) فراهم می‌کند.
استفاده از سامانه هیبریدی DHT تاثیر مستقیمی بر کاهش مصرف انرژی دارد. طبق داده‌های اعلام‌شده توسط مدیرعامل ایپکو، به‌کارگیری این فناوری باعث می‌شود مصرف سوخت خودرو نسبت به نسخه‌های مشابه بنزینی حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد کاهش پیدا کند. این میزان کاهش مصرف سوخت، به ویژه در ترافیک‌های شهری که خودروهای بنزینی بیشترین اتلاف انرژی را دارند، یک مزیت اقتصادی و زیست‌محیطی بزرگ برای خریداران و شبکه سوخت کشور محسوب می‌شود.
زمان‌بندی عرضه و وضعیت آزمون‌های محصول هیبریدی
در حال حاضر، محصول هیبریدی جدید ایران‌خودرو مراحل آزمون‌های اولیه و کالیبراسیون فنی را پشت سر می‌گذارد. طبق برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته در مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو، این خودروی هیبریدی در اواخر تابستان یا اوایل پاییز سال آینده آماده عرضه به بازار خواهد شد.
ورود ایران‌خودرو به بخش تولید خودروهای هیبریدی با فناوری DHT گام مهمی در بومی‌سازی دانش قوای محرکه نوین است؛ با این وجود، قیمت تمام‌شده نهایی خودرو، هزینه نگهداری و تعویض مجموعه باتری‌ها در بلندمدت و نحوه قیمت‌گذاری در مقایسه با خودروهای هیبریدی وارداتی و مونتاژی، از جمله مواردی هستند که موفقیت تجاری این محصول را در زمان عرضه در سال آینده تعیین خواهند کرد.
جدول مشخصات فنی و زمان عرضه محصولات جدید ایران‌خودرو
در ادامه، جزئیات کامل وضعیت پیشرانه‌های قدیمی، موتورهای جایگزین، مشخصات موتور پایه‌گازسوز توربو و زمان‌بندی عرضه خودروی هیبریدی جدید ایران‌خودرو بر اساس اطلاعات رسمی اعلام‌شده درج شده است:
| نوع محصول / پروژه | مشخصات فنی و ویژگی‌ها | وضعیت / زمان عرضه |
|---|
| موتورهای XU7، EF7 و TU5 | نسل قدیم پیشرانه‌های ایران‌خودرو | بازنشستگی و خروج از مدار تولید (طبق نقشه راه سال ۱۳۹۸) |
| موتورهای TUP و EFP | نسل جدید با ارتقای راندمان، توان، گشتاور و کاهش مصرف سوخت | جایگزین موتورهای قدیمی |
| موتور پایه‌گازسوز توربو | قوی‌ترین موتور ایران‌خودرو (قدرت بیشتر در حالت گاز نسبت به بنزین) / آلایندگی CO2 معادل ۱۲۵ گرم / مصرف سوخت معادل ۵.۵ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر | تا پایان سال جاری |
| خودروی هیبریدی جدید (فناوری DHT) | سیستم هیبرید سری-موازی / کاهش ۳۵ تا ۴۰ درصدی مصرف سوخت نسبت به خودروی مشابه | در مرحله آزمون‌های اولیه / عرضه در اواخر تابستان یا اوایل پاییز سال آینده |
منبع جدول: اعلام رسمی مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو (ایپکو) در پانزدهمین همایش بین‌المللی موتورهای درون‌سوز
