عرضه پرتقاضای ون وانا در بورس کالا؛ ثبت تقاضای سنگین برای محصول ایران خودرو دیزل + جدول دی 1404

بازار خودروهای تجاری و کار در ایران، صبح روز چهارشنبه ۱۷ دی ۱۴۰۴ شاهد یکی از رقابت‌های نفس‌گیر در بستر بورس کالا بود. بر اساس مستندات تصویری و داده‌های دریافتی از تالار معاملات، شرکت ایران خودرو دیزل در این روز اقدام به عرضه محدود خودروی ون وانا (Vana) کرد که با استقبالی فراتر از انتظار و هجوم تقاضا مواجه شد. این رویداد که در ساعات ابتدایی صبح رقم خورد، بار دیگر عدم تعادل میان عرضه و تقاضا در بخش خودروهای حمل‌ونقل عمومی و تجاری را به وضوح به تصویر کشید.

جزئیات آماری عرضه ۱۷ دی ماه ۱۴۰۴

طبق اطلاعیه رسمی عرضه که با کد 1151696 در تابلوی معاملات بورس کالا به ثبت رسیده است، شرکت ایران خودرو دیزل به عنوان عرضه‌کننده، تعداد ۳۰ دستگاه ون فوتون وانا را روی میز فروش گذاشت. این عرضه با قیمت پایه ۲۹ میلیارد و ۷۲۰ میلیون ریال (معادل ۲ میلیارد و ۹۷۲ میلیون تومان) آغاز شد. نکته قابل تامل در این نوبت از فروش، ثبت سفارش تقاضا برای ۱۱۰ دستگاه خودرو بود. به عبارت دیگر، برای هر دستگاه ون وانا، نزدیک به ۴ خریدار (به‌طور دقیق ۳.۶۶ متقاضی) در صف رقابت قرار گرفتند که نشان‌دهنده عطش بالای بازار برای این محصول استراتژیک در ناوگان حمل‌ونقل است.

در تحلیل شرایط این عرضه باید به نوع قرارداد اشاره کرد که به صورت «سلف» تنظیم شده است. بر اساس اطلاعات درج شده در تابلوی معاملات، تاریخ تحویل این خودروها ۵ اسفند ۱۴۰۴ تعیین شده است. این بدان معناست که خریداران باید سرمایه خود را برای مدتی کمتر از دو ماه در اختیار خودروساز قرار دهند تا محصول نهایی را در روزهای پایانی سال دریافت کنند. در بخش شرایط پرداخت، مبلغ پیش‌پرداخت یا همان قیمت خریدار در مرحله سفارش‌گذاری، عدد ۱۴ میلیارد و ۸۶۰ میلیون ریال را نشان می‌دهد که دقیقاً معادل ۵۰ درصد قیمت پایه است. این یعنی متقاضیان برای ورود به این رقابت، ملزم به بلوکه کردن نیمی از ارزش پایه خودرو در حساب‌های وکالتی خود بوده‌اند.

حجم عرضه ۳۰ دستگاهی برای بازاری که تنها در یک نوبت صبحگاهی ۱۱۰ تقاضا ثبت می‌کند، بسیار ناچیز است. این "قطره‌چکانی" بودن عرضه، عملاً باعث شعله‌ور شدن قیمت‌ها و ایجاد رقابت هیجانی می‌شود که نهایتاً قیمت تمام‌شده برای مصرف‌کننده نهایی را به شدت افزایش می‌دهد.

مشخصات و داده‌های معاملاتی عرضه

این جدول بر اساس داده‌های قطعی ثبت شده در سامانه بورس کالا و تصویر لحظه معاملات تنظیم شده است و شامل تمامی پارامترهای مؤثر بر خرید متقاضیان می‌باشد.

تحلیل قیمت و شکاف بازار

قیمت پایه اعلامی از سوی ایران خودرو دیزل برای ون وانا در این نوبت، عدد ۲ میلیارد و ۹۷۲ میلیون تومان بوده است. با توجه به اینکه در مکانیسم بورس کالا، رقابت بر سر قیمت انجام می‌شود و متقاضیان مجاز به ارائه قیمت‌های بالاتر برای تضمین خرید خود هستند، و با در نظر گرفتن نسبت تقاضای ۱۱۰ عددی به عرضه ۳۰ عددی، انتظار می‌رود قیمت کشف شده نهایی (میانگین موزون) رشدی محسوس نسبت به قیمت پایه داشته باشد.

این افزایش قیمت ناشی از رقابت، به علاوه هزینه‌های جانبی مانند مالیات بر ارزش افزوده، عوارض شماره‌گذاری، بیمه و سایر هزینه های قانونی، قیمت نهایی خودرو را برای خریدار برنده به مراتب بالاتر از ۳ میلیارد تومان خواهد رساند. این در حالی است که بازار آزاد خودروهای تجاری همواره با نگاهی دقیق به نتایج بورس کالا، نرخ‌های خود را تنظیم می‌کند. هرگونه جهش قیمتی در تالار شیشه‌ای بورس، بلافاصله به عنوان سیگنالی صعودی در بازار آزاد تلقی شده و دلالان و واسطه‌ها قیمت‌های بازار غیررسمی را بر اساس آن به‌روزرسانی می‌کنند. تاریخ تحویل ۵ اسفند نیز نکته‌ای کلیدی است؛ چرا که خودروها درست پیش از تعطیلات نوروز و اوج سفرهای جاده‌ای تحویل داده می‌شوند، زمانی که تقاضا برای ون‌های مسافری به اوج خود می‌رسد.

قیمت‌گذاری در بورس کالا، هرچند با رقابت افزایش می‌یابد، اما همچنان بخشی از سود واسطه‌گری را حذف کرده و آن را یا به جیب تولیدکننده (برای توسعه خطوط) و یا به خزانه دولت (از طریق مالیات) و یا در بهترین حالت به مصرف‌کننده (در صورت رقابت کم) می‌رساند. فشار نقدینگی مورد نیاز برای خرید این خودرو بسیار بالاست. لزوم بلوکه کردن حدود ۱.۵ میلیارد تومان وجه نقد تنها برای ثبت سفارش، عملاً رانندگان واقعی و تعاونی‌های کوچک را که نقدینگی محدودی دارند از دور رقابت حذف کرده و میدان را برای سرمایه‌گذاران و شرکت‌های بزرگتر باز می‌کند.

بررسی فنی ون وانا؛ چرا تقاضا بالاست؟

خودروی ون وانا (Foton Vana) که در حقیقت نسخه چینی شده تویوتا هایس (Toyota Hiace) نسل پنجم محسوب می‌شود، سال‌هاست که به عنوان اصلی‌ترین بازیگر بازار ون‌های مسافری در ایران شناخته می‌شود. ایران خودرو دیزل با انتخاب این محصول، توانست خلاء بزرگ ناشی از عدم واردات ون‌های ژاپنی و اروپایی را پر کند. این خودرو معمولاً با پیشرانه ۲.۴ لیتری بنزینی (یا دوگانه‌سوز در برخی مدل‌ها) عرضه می‌شود که توانی در حدود ۱۳۰ تا ۱۵۰ اسب بخار تولید می‌کند.

ظرفیت حمل مسافر بالا (معمولاً ۱۳+۱ نفر)، سقف بلند که امکان تردد راحت مسافران را فراهم می‌کند و فراوانی نسبی قطعات یدکی به دلیل تیراژ تولید بالا در سال‌های اخیر، از جمله دلایلی است که تقاضا برای وانا را تضمین کرده است. در شرایطی که ناوگان حمل‌ونقل عمومی ایران به شدت فرسوده است و نیاز به نوسازی دارد، وانا تقریباً به انتخابی بی‌رقیب تبدیل شده است. رقبای دیگر یا قیمتی بسیار گزاف دارند (مانند هیوندای H350) یا تیراژ تولیدشان به قدری پایین است که در بازار دیده نمی‌شوند.

مشخصات کاربردی و جایگاه در ناوگان

ون وانا به دلیل ابعاد مناسب خود، هم در سرویس‌های درون‌شهری (تاکسی‌های ون) و هم در سفرهای بین‌شهری کوتاه و متوسط کاربرد دارد. سیستم تعلیق این خودرو هرچند برای جاده‌های ایران کمی خشک محسوب می‌شود، اما دوام قابل قبولی از خود نشان داده است. با این حال، مسئله مصرف سوخت و استهلاک در کارکردهای بالا، همواره یکی از دغدغه‌های مالکان این خودرو بوده است. در مدل‌های جدیدتر، ایران خودرو دیزل تلاش کرده با ارتقای استاندارد آلایندگی و بهبودهای جزئی در تریم داخلی، محصول را به‌روز نگه دارد، اما ذات طراحی خودرو متعلق به دو دهه پیش است.

ساختار مهندسی ساده و مشابهت با تویوتا هایس باعث شده تا تعمیرکاران در سراسر کشور آشنایی نسبی با این خودرو داشته باشند و شبکه خدمات پس از فروش ایران خودرو دیزل نیز پشتیبانی قابل قبولی ارائه می‌دهد. نکته منفی: طراحی قدیمی، ایمنی پایین‌تر نسبت به استانداردهای روز اروپا و کیفیت متریال داخلی که در درازمدت دچار افت می‌شود، از نقاط ضعف جدی وانا محسوب می‌شوند که با برچسب قیمتی ۳ میلیاردی آن همخوانی چندانی ندارند.

استراتژی ایران خودرو دیزل و آینده بازار

عرضه ۳۰ دستگاهی در تاریخ ۱۷ دی ماه، نشان‌دهنده استراتژی قطره‌چکانی خودروسازان در ماه‌های پایانی سال است. ایران خودرو دیزل به عنوان بزرگترین تجاری‌ساز خاورمیانه، قطعاً ظرفیت تولیدی بالاتر از ۳۰ دستگاه در یک بازه زمانی مشخص دارد. عرضه خرد در بورس کالا می‌تواند تکنیکی برای تست بازار، کشف قیمت جدید برای سال آینده و یا مدیریت تعهدات معوق باشد.

با توجه به اینکه تاریخ تحویل اسفند ۱۴۰۴ است، به نظر می‌رسد خط تولید وانا همچنان فعال بوده و مشکلی از بابت قطعات وجود ندارد. اما اختلاف فاحش بین عرضه و تقاضا (۱۱۰ تقاضا در برابر ۳۰ عرضه) زنگ خطری برای سیاست‌گذاران حوزه حمل‌ونقل است. این آمار نشان می‌دهد که بازار تشنه‌ی خودروهای کار است و اگر واردات خودروهای کارکرده یا نو تجاری تسریع نشود، شاهد حباب‌های قیمتی بزرگتری در سال ۱۴۰۵ خواهیم بود. بورس کالا به عنوان یک دماسنج، اکنون تب بالای بازار را نشان می‌دهد.

نقش دلالان و مصرف‌کنندگان واقعی

در چنین بازاری، تشخیص مصرف‌کننده واقعی از دلال دشوار است. اما تجربه نشان داده است که در کالاهای سرمایه‌ای مانند خودرو در ایران، هر جا که فاصله‌ای بین قیمت کارخانه (یا بورس) و بازار آزاد وجود داشته باشد، سرمایه‌های سرگردان به آن سمت هجوم می‌برند. تقاضای ۴ برابری ثبت شده در این نوبت، لزوماً به معنای نیاز فوری ۱۱۰ راننده به خودرو نیست، بلکه بخشی از آن ناشی از نگاه سرمایه‌گذاری به خودرویی است که انتظار می‌رود در سال آینده گران‌تر شود.

تداوم عرضه در بورس کالا، حتی به تعداد کم، باعث می‌شود تا قیمت‌گذاری از حالت دستوری خارج شده و به واقعیت‌های اقتصادی نزدیک‌تر شود، که در بلندمدت می‌تواند انگیزه تولیدکننده را برای افزایش تیراژ بالا ببرد. نکته منفی: عدم مدیریت صحیح تقاضا و عدم عرضه متناسب با نیاز بازار، باعث شده تا خودروی "کار" که باید ابزاری برای امرار معاش و خدمت‌رسانی عمومی باشد، به کالایی لوکس و سرمایه‌ای تبدیل شود که دسترسی رانندگان زحمتکش به آن روز به روز سخت‌تر می‌گردد.