سرنوشت بازار خودرو در سال ۱۴۰۵؛ جزئیات جدید از تعرفه واردات و ثبات سیاست‌های صمت

ارسال پیشنهاد تعرفه واردات خودرو به دولت؛ گامی برای شفافیت بازار در سال ۱۴۰۵

عزت‌الله زارعی، سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت)، در جدیدترین اظهارات خود از نهایی شدن پیشنهادات مربوط به حقوق ورودی خودرو برای سال ۱۴۰۵ خبر داده است. این پیشنهاد که حاصل نشست‌های کارشناسی در بدنه این وزارتخانه و تعامل با نهادهای ذی‌ربط است، قرار است حداکثر تا هفته آینده روی میز هیئت دولت قرار گیرد. این اقدام در شرایطی انجام می‌شود که بازار خودرو به شدت تشنه سیگنال‌های مربوط به قیمت‌گذاری و هزینه‌های تمام‌شده است. بر اساس داده‌های موجود، دولت در تلاش است تا با تعیین تکلیف زودهنگام تعرفه‌ها، از بروز نوسانات کاذب در بازار جلوگیری کند و به واردکنندگان اجازه دهد تا برنامه‌ریزی دقیق‌تری برای سفارش‌گذاری در ماه‌های آتی داشته باشند.

نکته حائز اهمیت در سخنان زارعی، تأکید بر ثبات رویه در سیاست‌های کلان است. او به صراحت اعلام کرد که استراتژی‌های وزارت صمت در هر دو بخش تولید داخل و واردات خودرو نسبت به سال ۱۴۰۴ تغییری نکرده است. این موضوع نشان‌دهنده آن است که بدنه اجرایی کشور همچنان بر مسیر تقویت عرضه از طریق واردات کنترل‌شده و حمایت از عمق‌بخشی به تولید داخل پافشاری می‌کند. با این حال، تعیین دقیق درصد حقوق ورودی می‌تواند موازنه قوا میان خودروهای وارداتی و محصولات مونتاژی را تغییر دهد.

سیاست‌های این وزارتخانه در حوزه خودرو، چه در بخش تولید داخل و چه در بخش واردات، نسبت به سال ۱۴۰۴ تغییری نکرده است و تعرفه پیشنهادی حقوق ورودی خودرو احتمالاً تا هفته آینده برای بررسی و تصویب به دولت ارسال می‌شود.

جدول زمانی تصویب و ابلاغ تعرفه‌ها

فرآیند تصویب تعرفه‌ها در دولت معمولاً شامل بررسی در کمیسیون‌های تخصصی اقتصادی و سپس تصویب در صحن هیئت وزیران است. انتظار می‌رود با توجه به حساسیت موضوع و تأثیر مستقیم آن بر نرخ تورم بخش حمل‌ونقل، این روند با سرعت بیشتری طی شود. بازه‌ زمانی یک هفته‌ای که سخنگوی صمت به آن اشاره کرده، نشان‌دهنده آمادگی کامل زیرساخت‌های مقرراتی برای ورود به مرحله اجرایی است. هرچند که تجربه نشان داده است ابلاغ نهایی و درج در کتاب مقررات صادرات و واردات ممکن است با اندکی تأخیر در لایه‌های اداری مواجه شود، اما اعلام کلیات آن به خودی خود می‌تواند بر رفتارهای معاملاتی در بازار خودرو اثرگذار باشد.

تحلیل استمرار سیاست‌های سال ۱۴۰۴ در سال جدید

تأکید بر عدم تغییر سیاست‌ها نسبت به سال گذشته، حامل پیام‌های مهمی برای فعالان اقتصادی است. این یعنی روش‌های تأمین ارز، محدودیت‌های مربوط به حجم موتور و استانداردهای ۸۵‌گانه همچنان به قوت خود باقی هستند. در سال ۱۴۰۴، تمرکز اصلی بر واردات خودروهای برقی و هیبریدی با تعرفه‌های حداقلی بود تا ناترازی بنزین تا حدی مدیریت شود. به نظر می‌رسد در سال ۱۴۰۵ نیز همین فرمان دنبال خواهد شد. زارعی در توضیحات خود به این نکته اشاره داشت که واردات از محل سپرده ارزی خود متقاضی یا ارز حاصل از صادرات، همچنان ستون فقرات تأمین مالی واردات خودرو را تشکیل می‌دهد.

یکی از چالش‌هایی که در سال گذشته وجود داشت، تأیید منشأ ارز توسط بانک مرکزی بود که باعث شد برخی خودروها در بنادر و گمرکات متوقف بمانند. با تداوم سیاست‌های فعلی، واردکنندگان انتظار دارند که هماهنگی بین وزارت صمت و بانک مرکزی در سال ۱۴۰۵ بهبود یابد تا فرآیند ترخیص کالا با سرعت بیشتری انجام شود. ثبات سیاست‌ها اگرچه به معنای پیش‌بینی‌پذیر بودن بازار است، اما همزمان می‌تواند به معنای ماندگاری محدودیت‌های ارزی باشد که سقف واردات را محدود نگه می‌دارد.

تأثیر ثبات مقررات بر قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی

زمانی که تعرفه واردات خودروهای کامل (CBU) ثابت بماند یا با تغییرات جزئی همراه شود، خودروسازان داخلی و مونتاژکاران با اطمینان بیشتری نسبت به قیمت‌گذاری محصولات خود اقدام می‌کنند. در واقع، تعرفه واردات خودرو به عنوان یک سقف قیمتی غیررسمی برای خودروهای تولید داخل عمل می‌کند. اگر سیاست‌های صمت تغییری نکرده باشد، می‌توان انتظار داشت که شکاف قیمتی میان خودروهای وارداتی اقتصادی و خودروهای مونتاژی رده‌بالا در سال ۱۴۰۵ نیز در سطح فعلی حفظ شود. این موضوع از یک سو باعث ثبات در زنجیره تأمین می‌شود و از سوی دیگر، رقابت‌پذیری محصولات داخلی را در غیاب کاهش تعرفه‌ها زیر سؤال می‌برد.

ارتباط تعرفه واردات خودرو با تعرفه قطعات منفصله (CKD)

سخنگوی وزارت صمت به یک نکته فنی و کلیدی اشاره کرد که کمتر مورد توجه رسانه‌ها قرار می‌گیرد: بازنگری در تعرفه واردات قطعات منفصله. به گفته زارعی، هرگونه تغییر در حقوق ورودی خودروهای کامل می‌تواند منجر به بازنگری در تعرفه واردات قطعات CKD و SKD شود. این یک مکانیزم مهندسی‌شده برای حفظ نسبت سودآوری میان واردات و تولید است. اگر دولت بخواهد عمق داخلی‌سازی را افزایش دهد، معمولاً تعرفه قطعاتی که نمونه داخلی ندارند را کاهش و تعرفه قطعاتی که در داخل تولید می‌شوند را افزایش می‌دهد.

این رویکرد تأثیر مستقیمی بر هزینه‌های تولید شرکت‌های بخش خصوصی دارد. در حال حاضر بسیاری از خودروهای محبوب بازار ایران، محصولات چینی هستند که به صورت قطعات منفصله وارد و در داخل مونتاژ می‌شوند. در صورتی که در مصوبه جدید دولت، تعرفه این قطعات دچار نوسان شود، قیمت نهایی این خودروها در نمایندگی‌ها بلافاصله تغییر خواهد کرد. هماهنگی بین این دو بخش (خودرو کامل و قطعات) نشان‌دهنده یک نگاه سیستمی در وزارت صمت است که می‌خواهد از بروز ناترازی در سودآوری میان واردکننده و تولیدکننده جلوگیری کند.

چشم‌انداز واردات خودروهای برقی در سال ۱۴۰۵

با توجه به اینکه سیاست‌های کلان تغییری نکرده، پیش‌بینی می‌شود که تسهیلات ویژه برای خودروهای برقی در سال ۱۴۰۵ نیز ادامه یابد. در بودجه سال گذشته، تعرفه این خودروها در کمترین سطح ممکن قرار داشت (بعضا تا ۵ درصد). هدف از این کار، تشویق شهرداری‌ها برای نوسازی ناوگان تاکسیرانی و همچنین ترغیب خریداران شخصی به سمت خودروهای پاک است. با این حال، چالش اصلی در سال ۱۴۰۵ نه تعرفه، بلکه توسعه زیرساخت‌های شارژ خواهد بود. سخنگوی صمت اگرچه بر ثبات تعرفه‌ها تأکید دارد، اما باید دید آیا در عمل تخصیص ارز برای این نوع خودروها در اولویت قرار خواهد گرفت یا خیر.

فرآیند ثبت سفارش و ترخیص؛ بدون توقف اما با احتیاط

برخلاف برخی شایعات که مدعی توقف ثبت سفارش به دلیل بلاتکلیفی تعرفه‌ها بودند، وزارت صمت اعلام کرده است که روند ثبت سفارش همچنان برقرار است. طبق گفته‌های زارعی، خودروهای در حال حمل به گمرکات رسیده‌اند و تشریفات قانونی برای ترخیص آن‌ها در حال انجام است. این یعنی بازار با خلأ عرضه مواجه نخواهد شد. با این حال، واردکنندگان برای قطعی کردن قیمت فروش خود در سامانه یکپارچه، منتظر ابلاغیه جدید دولت هستند. در بسیاری از موارد، قیمت‌های فعلی به صورت علی‌الحساب اعلام شده‌اند تا پس از تعیین دقیق حقوق ورودی و هزینه‌های گمرکی، تسویه‌حساب نهایی با مشتریان صورت گیرد.

مشکل اصلی که همچنان در فرآیند واردات به چشم می‌خورد، بحث "کد ساتا" و تاییدیه بانک مرکزی است. اگر سیاست‌ها تغییری نکرده باشد، یعنی بروکراسی اداری مربوط به منشأ ارز نیز به همان شکل سابق باقی مانده است. این موضوع می‌تواند فرآیند ورود خودرو از بنادر به خیابان‌ها را طولانی کند. با این حال، صمت مدعی است که هماهنگی‌ها برای تسریع در ترخیص خودروهای انبار شده در گمرک افزایش یافته است تا فشار عرضه بر بازار حفظ شود.

وضعیت واردات خودروهای کارکرده در مصوبه جدید

اگرچه سخنگوی صمت به طور مشخص درباره خودروهای کارکرده در این مقطع جزئیاتی ارائه نکرد، اما "ثبات سیاست‌ها" به معنای تداوم محدودیت‌های سخت‌گیرانه در این بخش است. آیین‌نامه خودروهای کارکرده که در سال‌های اخیر با جنجال‌های فراوانی همراه بود، همچنان در لایه‌های نظارتی با چالش مواجه است. به نظر می‌رسد در سال ۱۴۰۵ نیز تمرکز اصلی دولت بر واردات خودروهای صفر کیلومتر و از برندهای معتبر باشد که قابلیت ارائه خدمات پس از فروش استاندارد را دارند. این رویکرد اگرچه دسترسی بخشی از جامعه به خودروهای ارزان‌قیمت خارجی را محدود می‌کند، اما از ورود خودروهای مستهلک و بدون پشتیبانی فنی به کشور جلوگیری می‌نماید.

جمع‌بندی و پیش‌بینی وضعیت بازار پس از تصویب تعرفه‌ها

تصمیم هفته آینده دولت درباره تعرفه‌ها، قطب‌نما و جهت‌نمای بازار خودرو در سال ۱۴۰۵ خواهد بود. اگر تعرفه‌ها در سطح سال ۱۴۰۴ تثبیت شوند، می‌توان انتظار داشت که قیمت خودروهای وارداتی تنها تحت تأثیر نرخ ارز نوسان کند. اما اگر دولت به دنبال افزایش درآمدهای بودجه‌ای خود باشد و تعرفه‌ها را در برخی رده‌ها افزایش دهد، موج جدیدی از گرانی در بازار خودروهای خارجی و به تبع آن محصولات داخلی ایجاد خواهد شد.

در حال حاضر، فعالان بازار با احتیاط عمل می‌کنند. ثبات سیاست‌ها که توسط زارعی اعلام شد، سیگنالی برای آرامش است، اما جزئیات ارقام است که تعیین‌کننده نهایی خواهد بود. با توجه به داده‌های موجود، وزارت صمت سعی دارد تعادلی میان حمایت از تولید داخل، مدیریت مصرف سوخت (از طریق خودروهای برقی) و کنترل قیمت‌ها ایجاد کند. مصرف‌کنندگان نهایی باید منتظر بمانند تا ببینند خروجی جلسات هیئت دولت در هفته آینده، چه تاثیری بر برچسب قیمت خودروهای پشت ویترین نمایشگاه‌ها خواهد داشت.

منبع جدول: داده‌های اعلامی سخنگوی وزارت صمت و تحلیل بودجه سنواتی ۱۴۰۵

به نظر شما ثبات در تعرفه‌ها و سیاست‌های وارداتی سال گذشته، می‌تواند به آرامش پایدار در بازار خودروی ۱۴۰۵ منجر شود؟