افزایش ۲۵ تا ۳۰ درصدی قیمت تایر؛ جهش هزینههای تولید و پایان تثبیت دستوری نرخ
صنعت تایر کشور در آستانه دور جدیدی از اصلاح قیمتها قرار گرفته است. مدیرعامل گروه صنعتی بارز به عنوان بزرگترین تولیدکننده تایر در ایران، در جریان نشستی در بورس اوراق بهادار تهران، از قطعی بودن افزایش قیمت انواع تایر در آینده نزدیک خبر داد. بر اساس اعلام رسمی وی، کارخانههای تایرسازی به دلیل رشد چشمگیر هزینههای تولید و تغییرات اساسی در متغیرهای اقتصادی، خواستار تعدیل ۲۵ تا ۳۰ درصدی قیمتهای مصوب شدهاند و رایزنیها با سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان برای ابلاغ این مصوبه در جریان است.
این درخواست در حالی مطرح میشود که پیشتر انجمن صنفی صنعت تایر از افزایش ۹ درصدی قیمتها خبر داده بود؛ افزایشی که به گفته فعالان این صنعت، با توجه به تحولات ارزی و تورم بخش تولید، به هیچ عنوان پاسخگوی هزینههای تمامشده خطوط تولید نبوده است.
مدیرعامل گروه صنعتی بارز در تشریح روند کنونی مذاکرات با نهادهای تنظیمگر بازار اعلام کرد:
حالا تا به حال هم قیمتگذاری دستوری هست، سازمان حمایت مصرفکنندگان داریم رایزنی میکنیم برای اینکه افزایش نرخ رو بگیریم. افزایش نرخ لاجرم اتفاق میافته. دلیلش هم هم قیمت جهانی مواد افزایش پیدا کرده و هم هزینه لجستیکی که خیلی اثرگذار بوده.
اعمال این بازنگری قیمتی هرچند فشار مالی بر دوش خریداران نهایی را بیشتر میکند، اما از افت تیراژ و خروج نقدینگی از این صنعت استراتژیک جلوگیری خواهد کرد.
عوامل بنیادین رشد بهای تمامشده تایر در کارخانههای داخلی
بهای تمامشده هر حلقه تایر رادیال سواری و تجاری از اقلام متعددی تشکیل میشود که کائوچوی طبیعی، کائوچوی مصنوعی، دوده صنعتی، سیم طوقه، نخ تایر و انواع مواد شیمیایی پایه نفت و گاز بیش از نیمی از ارزش وزنی و ریالی آن را در بر میگیرند. در ماههای اخیر، زنجیره تأمین این مواد اولیه در هر دو بخش داخلی و خارجی با چالشهای قیمتی و عملیاتی روبهرو شده است.
افزایش جهشی هزینههای لجستیک بینالمللی و خرید مواد وارداتی
کائوچوی طبیعی به عنوان ماده اولیه کلیدی در تولید تایرهای خودروهای سنگین و سواری، به طور کامل از بازارهای آسیای جنوب شرقی وارد میشود. علاوه بر رشد قیمت این نهاده در بورسهای کالایی بینالمللی، هزینههای ترابری دریایی و انتقال ارز به صورت چشمگیری بالا رفته است.
مدیرعامل گروه صنعتی بارز با اشاره به فشار سنگین هزینههای لجستیکی توضیح داد:
ما هر یک کیلو مواد اولیهای که داریم وارد میکنیم، حدود یک دلار داره برای ما هزینه فقط لجستیک میخوره به خاطر اینکه قیمت جهانی مواد اولیه هم تغییر کرده، قیمت مواد اولیه داخلی هم هر روز تغییر میکنه.
تحمیل هزینه ۱ دلار به ازای هر کیلوگرم ماده اولیه صرفاً برای لجستیک و حمل، جریان نقدینگی واحدهای تولیدی را تحت فشار قرار داده است. این متغیر مستقل از قیمت خود مواد، حاشیه سود کارخانهها را به شدت فرسایش داده و زمانبندی تأمین محمولهها را با کندی روبهرو ساخته است.
رشد چندبرابری بهای نهادههای پتروشیمی در بورس کالا
بخش بزرگی از کائوچوی مصنوعی، دوده کربن، روغنهای فرآیندی و پلیمرهای مصرفی در داخل کشور از طریق مجتمعهای پتروشیمی تأمین میشود. این اقلام در بورس کالا بر اساس فرمولهای متصل به متغیرهای ارزی و قیمتهای جهانی عرضه میشوند و در دورههای اخیر رشد شدیدی را تجربه کردهاند.
مدیرعامل بارز درباره جهش نرخ نهادههای پتروشیمی داخلی خاطرنشان کرد:
مشکلاتی هم که برای پتروشیمیها به وجود اومده، هزینه مواد اولیه پتروشیمی داخلی هم افزایش چند برابری کردند و قاعدتاً اگر بخوایم صنعت رو حفظ کنیم لاجرم باید افزایش نرخ بدیم.
این افزایش چندبرابری در کنار الزام کارخانههای تایرسازی به فروش محصول بر اساس نرخهای ثابت قبلی، حاشیه سود ناخالص شرکتها را به حداقل رسانده و اجرای پروژههای توسعهای و ارتقای خطوط تولید را دشوار کرده است.
پرونده قیمتگذاری دستوری و تعامل با سازمان حمایت
سیاست قیمتگذاری تکلیفی تایر طی سالهای اخیر همواره مورد انتقاد تولیدکنندگان بوده است. فاصله زمانی میان ثبت درخواست افزایش نرخ از سوی کارخانهها تا بررسی و تصویب نهایی توسط سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان، عموماً توازن جریان مالی شرکتها را برهم میزند.
فاصله معنادار مصوبه ۹ درصدی قبلی با مطالبه ۲۵ تا ۳۰ درصدی
تایرسازان تعدیل ۹ درصدی قبلی را ناکافی دانسته و بر این باورند که این رقم بدون محاسبه جهش هزینههای ارزی و قیمتهای جدید بورس کالا در نظر گرفته شده بود.
مدیرعامل بارز در پاسخ به سوالی درباره میزان تعدیل مورد انتظار صنعت تایر تأکید کرد:
افزایش نرخ رو ما تو این مرحله انتظار داریم ۲۵ تا ۳۰ درصد افزایش بدیم.
دریافت مجوز افزایش ۲۵ تا ۳۰ درصدی از نگاه تولیدکنندگان، حداقل رقم لازم برای رسیدن به نقطه سربهسر عملیاتی و تضمین تأمین سفارشهای خطوط خودروسازی است. با این حال، تأخیر در ابلاغ رسمی این ارقام میتواند ریسک کاهش مقطعی عرضه به بازار و افزایش واسطهگری را تقویت کند.
اثرات متقابل تثبیت مصنوعی نرخ بر اشتغال و حجم تولید
حفظ نرخهای دستوری در دورههای تورمی به طور مستقیم بر توان خرید مواد اولیه توسط کارخانهها اثر منفی میگذارد. ادامه روند سرکوب مالی در صورت عدم همگامسازی قیمتها، میتوانست به توقف خطوط، افت تولید تایر در ابعاد پرمصرف و تهدید اشتغال مستقیم در این بخش صنعتی منجر شود. اصلاح بهای پایه هرچند هزینه نهایی زنجیره مصرف را بالا میبرد، اما امکان سفارشگذاری منظم کائوچو و مواد پتروشیمی را فراهم میآورد.
پیامدهای افزایش نرخ بر شبکه توزیع و هزینههای مصرفکننده
تغییر رسمی قیمت کارخانه، تأثیرات سریعی بر سازوکار توزیع مویرگی، سامانههای فروش مستقیم و همچنین بازار آزاد برجای خواهد گذاشت.
تأثیر بر شکاف قیمتی کارخانه و بازار آزاد
در سالهای گذشته، تثبیت طولانیمدت نرخهای کارخانهای و پاسخ ندادن عرضه به تقاضا موجب شکلگیری فاصله قیمتی قابلتوجه میان نرخ مصوب و نرخ بازار آزاد شده بود. این شکاف قیمتی انگیزه واسطهگری و انباشت کالا را بالا میبرد.
اصلاح ۲۵ تا ۳۰ درصدی نرخ مصوب تایر از یک سو بخش عمده رانت توزیع را خنثی میکند و به شفافسازی فروش کمک خواهد کرد، اما از سوی دیگر نیازمند نظارت دقیق بر نمایندگیها است تا این جهش کارخانهای منجر به موج جدیدی از افزایش قیمت بدون ضابطه در بازار آزاد نشود.
اثر بر هزینههای نگهداری خودروهای سواری و ناوگان باری
تایر به عنوان یک کالای مصرفی ایمنیمحور در خودروهای شخصی و یک مؤلفه اصلی در محاسبه کرایه حملونقل ناوگان تجاری مطرح است. افزایش ۲۵ تا ۳۰ درصدی بهای تایر، هزینههای استهلاک کامیونها، اتوبوسها و خودروهای عمومی را بالا میبرد و ممکن است نرخ کرایه خدمات ترابری را جابهجا کند.
در بخش خودروهای سواری نیز، هرچند بالا رفتن بهای تمامشده تایر هزینه نگهداری سالانه خانوارها را افزایش میدهد، اما دسترسی آسانتر به لاستیک استاندارد با نرخ رسمی و کاهش صفهای خرید میتواند امنیت رانندگی و ایمنی جادهای را از طریق جایگزینی تایرهای کهنه با محصولات استاندارد نو ارتقا دهد.
