شرایط و ضوابط احراز هویت متقاضیان واردات خودرو
بر اساس جدیدترین دستورالعمل اجرایی ابلاغشده، امکان ثبت سفارش یک دستگاه خودروی سواری برای هموطنان مقیم خارج از کشور در سامانه جامع تجارت بهصورت رسمی فراهم شده است. مبنای حقوقی این رویه، تصویبنامه هیئت وزیران در راستای اجرای بند «ر» تبصره (۱) قانون بودجه سال ۱۴۰۴ و اصلاحات بعدی آن است که چارچوب واردات خودرو برای افراد واجد شرایط را بدون انتقال ارز مشخص میکند. متقاضیان برای استفاده از این امکان قانونی باید معیارهای هویتی، سنی و اقامتی مشخصشده را بهطور کامل احراز کنند تا پرونده آنها وارد چرخه بررسی اداری و گمرکی شود.
نخستین الزام قانونی، داشتن تابعیت قطعی جمهوری اسلامی ایران و رسیدن به حداقل سن ۱۸ سال تمام است. علاوه بر این، متقاضی باید اقامت معتبر، قانونی و رسمی در کشور محل سکونت خود داشته باشد؛ اقامتی که به تایید نمایندگیهای دیپلماتیک و کنسولی وزارت امور خارجه رسیده باشد. بر اساس متن صریح مصوبه، تاریخ شروع اقامت قانونی فرد در خارج از کشور باید حداکثر تا ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شده باشد و پروندههای اقامتی پس از این تاریخ، مشمول ضوابط اجرایی مرحله حاضر نخواهند بود.
در این طرح برای هر متقاضی واجد شرایط، صرفاً مجوز ثبت سفارش یک دستگاه خودروی سواری صادر میشود و ثبت سفارش بیش از یک دستگاه مجاز نیست. این مصوبه با هدف تسهیل نیاز شخصی هموطنان مقیم خارج تدوین شده و امکان واگذاری، فروش امتیاز یا تجمیع سهمیهها در سامانه جامع تجارت وجود ندارد.
پایگاه خبری اسب بخار در گزارش رسمی خود پیرامون آغاز این فرآیند اعلام کرده است:
امکان ثبت سفارش یک دستگاه خودروی سواری برای ایرانیان مقیم خارج از کشور در سامانه جامع تجارت فراهم شده است. مشمولان این طرح میتوانند تحت شرایط تعیینشده، خودروهای نو یا کارکرده با حداکثر پنج سال ساخت را بهصورت «بدون انتقال ارز» وارد کشور کنند؛ بااینحال، مالکیت خودرو تا تاریخ ۱۲ آذر ۱۴۰۴ و تأیید اقامت متقاضی از سوی وزارت امور خارجه، از شروط اصلی این مرحله است.
فرآیند احراز اقامت در سامانه میخک وزارت امور خارجه
نخستین گام اداری برای متقاضیان، پیش از ورود به سامانههای تجاری کشور، ثبت اطلاعات هویتی و مدارک اقامتی در سامانه مدیریت یکپارچه خدمات کنسولی موسوم به سامانه میخک است. متقاضی موظف است تمامی اسناد هویتی، گذرنامه معتبر، مجوز اقامت قانونی کشور محل سکونت و سوابق کنسولی خود را در این درگاه بارگذاری کند تا نمایندگیهای وزارت امور خارجه صحت مدارک را ارزیابی کنند.
پس از بررسی و تایید وضعیت اقامت از سوی وزارت امور خارجه، اطلاعات پرونده بهصورت سیستمی به سامانه جامع تجارت ارسال میشود. در این مرحله، نقش کاربری ویژهای با عنوان «مجوز موردی ـ واردات خودروی ایرانیان مقیم خارج کشور» در حساب کاربری متقاضی فعال میشود. دسترسی به فرمها و فرآیند ثبت سفارش خودرو تنها از طریق همین نقش اختصاصی امکانپذیر خواهد بود.
مشخصات فنی مجاز، سن خودرو و شرط مالکیت
بر اساس ضوابط فنی اعلامشده، متقاضیان میتوانند نسبت به انتخاب و واردات خودروهای نو یا کارکرده اقدام کنند، مشروط بر اینکه سن خودرو از حداکثر ۵ سال ساخت بیشتر نباشد. ملاک محاسبه سن خودرو، سال ساخت میلادی درجشده در مدارک شناسایی و اسناد رسمی خودرو است و ورود خودروهایی با عمر بیش از پنج سال به کشور مجاز نخواهد بود.
یکی از شروط اصلی در دستورالعمل اجرایی، احراز سابقه مالکیت خودرو است. بر اساس مقررات ابلاغشده، ایرانیان مقیم خارج صرفاً مجاز به واردات خودرویی هستند که مالکیت رسمی آن تا تاریخ ۱۲ آذر ۱۴۰۴ به نام شخص متقاضی ثبت شده باشد. این شرط قانونی به منظور جلوگیری از واسطهگری و انتقال صوری اسناد پیشبینی شده تا اطمینان حاصل شود خودروی وارداتی متعلق به خود متقاضی است.
تعریف خودروی مستعمل و معافیت از شناسنامه گارانتی
در ضوابط سامانه جامع تجارت، مرز مشخصی میان خودروهای صفرکیلومتر و کارکرده تعیین شده است. بر این اساس، تمامی خودروهایی که کارکرد آنها بیش از ۹۹ کیلومتر باشد، در ردیف خودروهای مستعمل طبقهبندی میشوند.
بر اساس تصمیم مراجع قانونی، خودروهای کارکرده و مستعمل از الزام دریافت شناسنامه گارانتی معاف شدهاند. این تصمیم به دلیل عدم امکان دریافت خدمات رسمی گارانتی شرکتی برای خودروهای مستعمل خارجی اتخاذ شده تا روند واردات با مانع اداری در این بخش روبرو نشود.
با این حال، ثبت اطلاعات خودرو به معنای صدور مجوز قطعی ورود نیست. پرونده هر خودرو پس از ثبت مشخصات در سامانه جامع تجارت باید توسط دفتر صنایع خودرو وزارت صنعت، معدن و تجارت مورد بررسی قرار گیرد و صدور تاییدیه فنی از این دفتر، پیششرط نهایی تکمیل پرونده ثبت سفارش خواهد بود.
فهرست برندهای مجاز، ممنوعیتها و منشأ ارز
فهرست خودروهای مجاز در این طرح، گستره متنوعی از خودروسازان شناختهشده آسیایی و اروپایی را شامل میشود. بر اساس فهرست رسمی منتشرشده، برندهای مجاز عبارتند از:
تویوتا، مرسدسبنز، بامو (BMW)، لکسوس، آئودی، هوندا، هیوندای، کیا، نیسان، مزدا، میتسوبیشی، فولکسواگن، ولوو، رنو، اشکودا، سوزوکی، بیوایدی (BYD)، چانگان، جیلی، هاوال، امجی (MG) و وویا (Voyah).
در مقابل، دو ممنوعیت قطعی در دستورالعمل اجرایی قید شده است. ورود تمامی خودروهای تولیدشده توسط برندهای آمریکایی ممنوع است. همچنین واردات خودروهای راستفرمان به دلیل عدم تطابق با قوانین شمارهگذاری و مقررات راهنمایی و رانندگی کشور غیرمجاز اعلام شده است.
نحوه تأمین مالی بر پایه رویه بدون انتقال ارز
تامین مالی در این شیوه صرفاً بر اساس سازوکار «بدون انتقال ارز» انجام میشود. به این معنا که بانک مرکزی هیچگونه ارز رسمی، نیمایی یا تخصیصی برای خرید این خودروها پرداخت نمیکند.
متقاضی موظف است بهای خرید خودرو و کلیه هزینههای جانبی را از محل درآمدهای شخصی و منابع ارزی در اختیار خود در خارج از کشور پرداخت نماید. بررسی و انطباق منشأ ارز بر اساس آییننامههای ارزی مصوب انجام خواهد شد.
مراحل اداری ثبت سفارش و مهلت قانونی تا پایان سال ۱۴۰۵
بر اساس آخرین اصلاحات آییننامه اجرایی واردات خودرو، مهلت ثبت سفارش برای ایرانیان مقیم خارج از کشور تا پایان سال ۱۴۰۵ تمدید شده است. این بازه زمانی امکان برنامهریزی لازم را برای انجام مراحل قانونی به متقاضیان میدهد.
مراحل ثبت سفارش تا ترخیص شامل گامهای زیر است:
گام اول: ثبتنام در سامانه میخک وزارت امور خارجه و دریافت تاییدیه رسمی اقامت که تاریخ شروع آن پیش از ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ باشد.
گام دوم: دریافت خودکار نقش «مجوز موردی ـ واردات خودروی ایرانیان مقیم خارج کشور» در سامانه جامع تجارت.
گام سوم: انتخاب خودروی واجد شرایط (نو یا کارکرده با عمر حداکثر ۵ سال و احراز مالکیت تا ۱۲ آذر ۱۴۰۴) و ثبت مشخصات فنی در سامانه.
گام چهارم: ارزیابی پرونده توسط دفتر صنایع خودرو وزارت صمت و صدور مجوز فنی، تایید منشأ ارز و ترخیص خودرو از گمرک اجرایی کشور.
این چارچوب قانونی به متقاضیان امکان میدهد فرآیند واردات خودروی شخصی خود را با شفافیت کامل، بدون استفاده از ارز دولتی و در انطباق با مقررات گمرکی کشور به سرانجام برسانند.
