افزایش ارزش گواهی اسقاط هر خودرو به 180 میلیون تومان؛ اعلام جزئیات نرخ جدید توسط ایدرو

افزایش 71.4 درصدی نرخ گواهی اسقاط و رسیدن ارزش کل به 180 میلیون تومان

رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) جزئیات بازنگری در نرخ‌گذاری گواهی‌های اسقاط خودروهای سواری را اعلام کرد. بر اساس اعلام رسمی محمدصادق حاتمی، ارزش هر گواهی اسقاط خودروی سواری که پیش از این 35 میلیون تومان تعیین شده بود، با افزایش به 60 میلیون تومان رسیده است. از آنجا که در سازوکار فعلی برای هر دستگاه خودروی فرسوده 3 گواهی اسقاط صادر می‌شود، مجموع ارزش گواهی‌های تولیدشده به ازای هر خودروی فرسوده به 180 میلیون تومان می‌رسد. این تغییر قیمت با هدف ایجاد جاذبه مالی برای مالکان خودروهای قدیمی جهت تحویل وسیله نقلیه خود و همچنین حفظ توازن مالی و صرفه اقتصادی ادامه فعالیت مراکز اسقاط در سراسر کشور به مرحله اجرا درآمده است.

روند بازنگری قیمت در اردیبهشت‌ماه و نحوه محاسبه 3 گواهی برای هر خودرو

تغییرات اعمال‌شده در ارزش گواهی‌های اسقاط، حاصل بازنگری صورت‌گرفته در اردیبهشت‌ماه امسال است. در این اصلاحیه، بهای پایه هر یک عدد گواهی اسقاط خودروی سواری با 25 میلیون تومان افزایش، از نرخ قبلی 35 میلیون تومان به نرخ جدید 60 میلیون تومان ارتقا یافت که از نظر آماری بیانگر رشدی معادل حدود 71.4 درصد در ارزش هر واحد گواهی است. در چارچوب اجرایی فعلی ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، خروج هر دستگاه خودروی سواری فرسوده از چرخه تردد، منجر به تولید و صدور 3 گواهی اسقاط در سامانه می‌شود. ضرب شدن تعداد این گواهی‌ها در نرخ مصوب جدید، عدد 180 میلیون تومان را به‌عنوان ارزش کل گواهی‌های حاصل از اسقاط یک دستگاه خودروی فرسوده ثبت می‌کند. محمدصادق حاتمی، رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل ایدرو، درباره هدف‌گذاری این اصلاح قیمتی اعلام کرد:

در اصلاح فرآیند قیمت‌گذاری تلاش شده است ضمن حفظ صرفه اقتصادی فعالیت مراکز اسقاط، ارزش گواهی به سطحی برسد که برای مالکان خودروهای فرسوده نیز جذابیت داشته باشد و خروج خودروهای فرسوده از چرخه حمل‌ونقل با سرعت بیشتری انجام شود.

تفاوت ارزش اسمی گواهی‌ها با مبلغ نهایی دریافتی مالک خودروی فرسوده

در کنار اعلام رقم 180 میلیون تومان برای مجموع 3 گواهی اسقاط، رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل ایدرو بر تفکیک دقیق میان «ارزش گواهی‌های صادرشده» و «مبلغ پرداختی به مالک خودرو» تأکید کرده است. رقم 180 میلیون تومان صرفاً بیانگر ارزش کل گواهی‌هایی است که به ازای اسقاط یک خودرو در چرخه شماره‌گذاری تولید می‌شود و نباید آن را به‌تنهایی معادل مبلغ قطعی و خالصی دانست که به حساب مالک خودروی فرسوده واریز می‌گردد. در فرآیند تسویه نهایی با مالک، متغیرهای اجرایی متعددی از جمله هزینه‌های عملیاتی مرکز اسقاط، هزینه‌های اداری و ثبتی ابطال پلاک و همچنین ارزش بازیافتی لاشه و ضایعات خودرو محاسبه می‌شود. بنابراین در حالی که رشد 71.4 درصدی بهای گواهی، سقف ارزش اقتصادی پرونده هر خودروی اسقاطی را به شکل ملموسی بالا برده است، مبلغ نهایی دریافتی هر مالک تابع توافق و محاسبه دقیق هزینه‌های فرآیند اسقاط و ارزش لاشه خودرو در زمان تحویل به مرکز خواهد بود.

جدول مقایسه‌ای تغییرات ارزش گواهی اسقاط خودروهای فرسوده

داده‌های رسمی اعلام‌شده از سوی ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل ایدرو نشان می‌دهد که ساختار محاسبه ارزش گواهی‌ها بر پایه تثبیت ضریب 3 گواهی برای هر خودروی سواری فرسوده و تغییر نرخ واحد هر گواهی از 35 میلیون تومان به 60 میلیون تومان شکل گرفته است. در جدول زیر، ارقام قبلی و جدید مربوط به ارزش واحد و ارزش تجمیعی گواهی‌های اسقاط خودرو به تفکیک درج شده است:

شناورسازی قیمت گواهی اسقاط و عوامل مؤثر بر بازنگری نرخ‌ها

یکی از محورهای اصلی تغییرات اعلام‌شده توسط رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل ایدرو، عبور از قیمت‌گذاری ثابت و حرکت به سمت شناورسازی نرخ گواهی اسقاط است. بر اساس این رویکرد، رقم 60 میلیون تومان برای هر گواهی یک عدد ایستا و دائمی نخواهد بود، بلکه قیمت گواهی در بازه‌های زمانی مشخص و متناسب با متغیرهای واقعی بازار مورد بازنگری قرار می‌گیرد. هدف از شناور شدن قیمت این است که فاصله افتادن میان نرخ مصوب گواهی و تورم بخش خودرو، بار دیگر باعث توقف عرضه خودروهای فرسوده توسط مالکان یا زیان‌دهی مراکز اسقاط نشود؛ هرچند نوسان قیمت گواهی در بازار می‌تواند هزینه تمام‌شده شماره‌گذاری را برای تولیدکنندگان و واردکنندگان دستخوش تغییر کند.

سه شاخص تعیین‌کننده در به‌روزرسانی مستمر قیمت گواهی

طبق توضیحات محمدصادق حاتمی، بازنگری‌های بعدی در نرخ گواهی اسقاط بر پایه سه شاخص مستقیم اقتصادی انجام خواهد شد. شاخص نخست، «قیمت روز خودروی فرسوده در بازار» است که تعیین می‌کند مالک برای چشم‌پوشی از تردد یا فروش خودروی قدیمی خود در بازار آزاد، به چه سطحی از مشوق مالی نیاز دارد. شاخص دوم، «هزینه فرآیند اسقاط» شامل دستمزد نیروی انسانی، انرژی، حمل‌ونقل، نگهداری و امور اداری مراکز اسقاط است. شاخص سوم نیز به «ارزش لاشه و ضایعات بازیافتی» نظیر آهن‌آلات، فلزات رنگین و قطعات قابل بازیافت اختصاص دارد. برآیند این سه مؤلفه مشخص می‌کند که نرخ هر گواهی در هر مقطع زمانی باید روی چه عددی تنظیم شود تا چرخه اسقاط متوقف نماند.

اصلاح نسبت اسقاط به شماره‌گذاری برای خودروهای تولیدی و وارداتی

بخش دیگری از اظهارات رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل ایدرو به تغییر ضرایب الزامی خروج خودروهای فرسوده در ازای شماره‌گذاری خودروهای نو اختصاص دارد. در آیین‌نامه پیشین، تناسب کلی به این شکل تعریف شده بود که به ازای شماره‌گذاری هر 12 دستگاه خودروی سواری نو، باید معادل 1 دستگاه خودروی فرسوده از چرخه حمل‌ونقل کشور خارج و اسقاط می‌شد. با این حال، در اصلاحیه جدید آیین‌نامه، این ضریب در برخی رده‌ها با تغییر قابل توجهی روبه‌رو شده و به خروج 1 خودروی فرسوده به ازای شماره‌گذاری هر 4 خودروی سواری تغییر پیدا کرده است. این تصمیم اگرچه تقاضا برای خرید گواهی اسقاط را بالا می‌برد و سرعت خروج ناوگان فرسوده را افزایش می‌دهد، اما در عین حال تعهدات مالی سنگین‌تری را در مرحله پیش از شماره‌گذاری بر دوش عرضه‌کنندگان خودرو قرار می‌دهد.

معیار 15 هزار دلاری و نقش مصرف سوخت در شماره‌گذاری خودروهای وارداتی

بر اساس اعلام ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، تعداد گواهی اسقاط مورد نیاز برای صدور پلاک تمامی خودروها یکسان نیست و یک فرمول پلکانی برای آن در نظر گرفته شده است. در بخش خودروهای وارداتی، سه عامل «قیمت ارزی»، «نوع خودرو» و «درجه مصرف سوخت» به صورت مستقیم تعداد گواهی لازم برای شماره‌گذاری را مشخص می‌کنند. محمدصادق حاتمی در تشریح معیار قیمتی خودروهای وارداتی تصریح کرد:

برای خودروهای وارداتی با قیمت کمتر یا بیشتر از 15 هزار دلار و همچنین بر اساس درجه مصرف سوخت، میزان گواهی اسقاط مورد نیاز متفاوت خواهد بود.

بر این اساس، خودروهای وارداتی که ارزش گمرکی آنها بالاتر از مرز 15 هزار دلار قرار می‌گیرد یا دارای گرید مصرف سوخت بالاتری هستند، برای دریافت مجوز شماره‌گذاری ملزم به ارائه تعداد بیشتری گواهی اسقاط (با نرخ هر واحد 60 میلیون تومان) نسبت به خودروهای اقتصادی و کم‌مصرف زیر 15 هزار دلار خواهند بود.

تعیین نرخ بر مبنای عرضه و تقاضا در برنامه هفتم و عوارض نقدی 1.5 درصدی

تغییر مرجع پیشنهاددهنده قیمت گواهی اسقاط، آخرین بخش از اصلاحات ساختاری است که توسط رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل ایدرو تشریح شد. پیش از اجرای قانون برنامه هفتم توسعه، سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان مکلف بود به صورت دوره‌ای و بر مبنای اسناد ارائه‌شده از سوی مراکز اسقاط، نرخ گواهی را محاسبه و ابلاغ کند. اما به استناد تکالیف قانونی مندرج در ماده 48 برنامه هفتم توسعه، فرآیند تعیین و پیشنهاد قیمت گواهی اسقاط به انجمن صنفی مربوطه واگذار شده است تا نرخ‌ها بر اساس مکانیزم عرضه و تقاضای واقعی در بازار استخراج و پیشنهاد شود. طبق اعلام حاتمی، قیمت حاصل از این فرآیند عرضه و تقاضا می‌تواند به‌عنوان مبنای رسمی برای بررسی‌ها و رسیدگی‌های احتمالی سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان مورد استناد قرار گیرد.

شروط قانونی پرداخت عوارض نقدی معادل 1.5 درصد ارزش خودرو

در مواردی که به دلیل کمبود عرضه در بازار، گواهی اسقاط به تعداد کافی برای شماره‌گذاری خودروهای نو موجود نباشد، قانون‌گذار مسیر جایگزین پرداخت عوارض نقدی را پیش‌بینی کرده است. بر اساس قانون، تولیدکنندگان یا واردکنندگان در صورت نبود گواهی اسقاط، مجاز به پرداخت عوارض نقدی معادل 1.5 درصد ارزش خودرو برای انجام شماره‌گذاری هستند. رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل ایدرو درباره ارتباط مستقیم این عوارض 1.5 درصدی با نحوه قیمت‌گذاری گواهی اسقاط گفت:

طبق قانون، در صورت نبود گواهی اسقاط، معادل یک‌ونیم درصد ارزش خودرو به عنوان عوارض نقدی پرداخت می‌شود. بر همین اساس، تلاش می‌شود نسبت قیمت گواهی اسقاط به ارزش خودرو به گونه‌ای تعیین شود که خروج خودروهای فرسوده از چرخه حمل‌ونقل برای مالکان توجیه اقتصادی داشته باشد.

تنظیم قیمت گواهی اسقاط بر مبنای این نسبت قانونی، باعث می‌شود که هزینه تأمین گواهی از بازار اسقاط با رقم عوارض نقدی 1.5 درصدی در تعادل بماند؛ موضوعی که از یک سو مانع از جایگزینی کامل پرداخت نقدی به جای اسقاط فیزیکی خودروها می‌شود و از سوی دیگر، تقاضای مستمر خودروسازان و واردکنندگان برای خرید گواهی‌های 60 میلیون تومانی و تسویه حساب با مالکان خودروهای فرسوده را تضمین می‌کند.