سقوط ۵۱ درصدی تولید خودرو در بهار ۱۴۰۵ | درخشش استثنایی سانیار موتور پارسیان در میان بحران

تحلیل کلان افت ۵۱ درصدی تولید در بهار ۱۴۰۵

صنعت خودروسازی ایران در ماه‌های ابتدایی سال ۱۴۰۵، یکی از بی‌سابقه‌ترین و سخت‌ترین دوران‌های حیات تولیدی خود را تجربه می‌کند. بر اساس جدیدترین داده‌های تجمیعی و گزارش‌های منتشر شده در رسانه‌ها، وضعیت تولید کل خودروهای سواری در کشور با یک سقوط آزاد نگران‌کننده مواجه شده است. آمارها به وضوح نشان می‌دهند که تیراژ کلی تولید خودروهای سواری در بخش‌های دولتی و خصوصی در دو ماهه نخست سال ۱۴۰۵ بر روی عدد ۷۸ هزار و ۷۵۹ دستگاه متوقف مانده است. این در حالی است که در مدت زمان مشابه در سال ۱۴۰۴، مجموع تولیدات کشور معادل ۱۶۰ هزار و ۳۰ دستگاه بود. مقایسه این دو آمار مهم، خبر از یک افت فاحش و رشد منفی ۵۱ درصدی در مجموع تولیدات صنعت خودرو ایران می‌دهد. نکته منفی این بخش، افت شدید عرضه و خطر افزایش نجومی قیمت‌ها در بازار آزاد به دلیل کاهش بیش از نیمی از تولیدات خودروسازان بزرگ کشور است.

بزرگان دولتی جاده مخصوص نیز به عنوان ستون‌های اصلی تامین نیازهای روزمره بازار خودرو، بیشترین سهم را در این افت تولید ایفا کرده‌اند. آمارها نشان می‌دهد که گروه صنعتی ایران خودرو که در دو ماهه نخست سال ۱۴۰۴ موفق به ثبت تولید ۸۰ هزار و ۷۲۴ دستگاهی شده بود، در سال جدید با کاهش شدید ۳۳ درصدی دست و پنجه نرم کرده و تنها ۵۳ هزار و ۹۵۶ دستگاه خودرو تولید کرده است. از سوی دیگر، وضعیت در شرکت سایپا به مراتب بحرانی‌تر گزارش شده است؛ این خودروساز با ثبت افت ۶۹ درصدی، از تیراژ ۴۵ هزار و ۹۸۷ دستگاهی در سال قبل به رقم ناامیدکننده ۱۴ هزار و ۴۱۳ دستگاه در دو ماهه اول ۱۴۰۵ سقوط کرده است.

تاثیر مستقیم تنش‌های ژئوپلیتیک و بحران‌های منطقه‌ای

برای ریشه‌یابی این کاهش تیراژ بی‌سابقه، باید به متغیرهای کلان اقتصادی و امنیتی در ماه‌های منتهی به سال ۱۴۰۵ توجه ویژه‌ای داشت. طبق بررسی‌ها و داده‌های ارائه شده توسط خبرنگاران خودرویی، اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۴ دقیقا مقارن با روزهای پیش از نخستین ورود ایران به درگیری‌های منطقه‌ای و جنگ تحمیلی جدید بود. پس از آغاز این درگیری‌ها و تداوم آن تا اسفند ماه ۱۴۰۴ که موج دوم جنگ به وقوع پیوست، سایه سنگین و ویرانگر رکود اقتصادی بر تمامی ارکان صنعت کشور، به خصوص زنجیره تامین قطعات خودرو، به وضوح افکنده شد.

بر اساس گزارش‌های صنعتی، از تاریخ ۱۹ فروردین ماه که درگیری‌ها متوقف شد تا پایان اردیبهشت ماه، تنها یک فرصت بسیار محدود و طلایی برای احیای خطوط تولید و جبران عقب‌ماندگی‌ها فراهم گردید. با این وجود، بسیاری از خودروسازان بزرگ و کوچک داخلی نتوانستند از این پنجره زمانی کوتاه به درستی و با حداکثر ظرفیت استفاده کنند. تحلیل‌گران، این ناتوانی مشهود را بیش از هر چیز به نظام بروکراسی عریض و طویل و فرآیندهای پیچیده گمرکی کشور مرتبط می‌دانند. اگرچه این موانع بروکراتیک در بازه زمانی جنگ و درگیری‌های نظامی تا حدودی کاهش پیدا کرده بود، اما بازگشت مجدد آن‌ها همچون ترمزی قدرتمند در برابر چابکی و واکنش سریع خودروسازان عمل کرد.

بررسی عملکرد غول‌های مونتاژکار و رقبای خصوصی

بحران تولید در بهار ۱۴۰۵ صرفاً به بخش دولتی محدود نماند و ترکش‌های آن به شدت بر پیکره خودروسازان بخش خصوصی نیز وارد شد. بررسی عملکرد غول‌های مونتاژکار کشور که طی سال‌های اخیر سهم قابل توجهی از بازار خودروهای لوکس و میان‌رده را به خود اختصاص داده بودند، نشان‌دهنده توقف‌های مکرر در خطوط مونتاژ آن‌هاست. شرکت مدیران خودرو که همواره یکی از پیشتازان بلامنازع تولید در بخش خصوصی محسوب می‌شد، با یک افت بی‌سابقه ۸۸ درصدی مواجه شده و تیراژ آن از ۱۵ هزار و ۳۳۰ دستگاه در دو ماهه ۱۴۰۴ به تنها ۱۸۴۸ دستگاه در سال جاری تقلیل یافته است.

[25/03/1405 11:40 ق.ظ] Saah: کرمان موتور نیز شرایط مشابهی را پشت سر گذاشته و با ثبت رشد منفی ۷۶ درصدی، از تولید ۹۵۹۳ دستگاهی به ۲۲۵۶ دستگاه افت کرده است. گروه بهمن (بهمن موتور) نیز با کاهش ۵۹ درصدی، تیراژ خود را از ۴۲۰۶ به ۱۷۳۳ دستگاه رسانده است. در این میان، حتی شرکت‌های کوچکتر نظیر اتومبیل سازی فردا با ۷۲ درصد کاهش تولید (از ۴۳۲ به ۱۲۰ دستگاه) مواجه شده‌اند. نکته منفی مهندسی و تجاری در این شرکت‌ها، وابستگی صد درصدی و شدید به زنجیره تامین خارجی است که با کوچک‌ترین بحران ژئوپلیتیک یا تاخیر در تخصیص ارز، دچار ایست کامل در خطوط مونتاژ می‌شوند.

تثبیت جایگاه شرکت‌های با تولید محدود

در میان دریای آمارهای منفی، برخی از شرکت‌های خصوصی با مدیریت محافظه‌کارانه توانسته‌اند تیراژ محدود خود را حفظ کنند. مکث موتور با کمترین میزان افت در میان بزرگان، تنها ۶ درصد کاهش تولید داشته و از ۱۶۲۷ دستگاه به ۱۵۳۰ دستگاه رسیده است. آرین پارس موتور، یکی دیگر از بازیگران این عرصه، با ثبت تولید ۶۵۲ دستگاهی در برابر ۶۵۰ دستگاه سال قبل، عملاً رشد صفر درصدی (با تغییر بسیار جزئی مثبت) را تجربه کرده و ثبات خود را حفظ نموده است. مانیان خودرو نیز با رشد نامحسوس ۳ درصدی، توانسته تولید ۲۹۰ دستگاهی خود را به ۲۹۸ دستگاه ارتقا دهد. از سوی دیگر، شرکت‌های جدیدتری مانند دیار خودرو و ایلیا پارس کیان با شروع مجدد فرآیندهای تولید، موفق شده‌اند به ترتیب ۱۰۴ و ۵۱ دستگاه خودرو را تجاری‌سازی کرده و رشد ۱۰۰ درصدی را در کارنامه خالی سال گذشته خود ثبت کنند. با این حال، شرکت‌هایی مانند صنایع خودروسازی ایلیا و ایستا موتور ارس با کاهش ۱۰۰ درصدی، در دو ماهه نخست امسال موفق به خروج هیچ خودرویی از خطوط تولید نشده‌اند.

ثبت رکورد تاریخی؛ جهش ۱۵۳ درصدی سانیار موتور پارسیان

درست در نقطه‌ای از بازار که سایه تاریک رکود بر سر اکثریت قریب به اتفاق خطوط تولید کشور سنگینی می‌کند، شرکت سانیار موتور پارسیان با عملکردی خیره‌کننده توانسته است معادلات را تغییر دهد. این شرکت که محصولات خود را تحت نام تجاری و برند محبوب تیگارد (Tigard) به بازار عرضه می‌کند، موفق شده است در دو ماهه نخست سال ۱۴۰۵ مجموعاً ۱۲۴۹ دستگاه خودروی جدید را از خطوط مونتاژ خود خارج و تجاری‌سازی نماید. مقایسه این دستاورد مهم با تیراژ تولید در دو ماهه نخست سال ۱۴۰۴ که تنها معادل ۴۹۳ دستگاه بود، به روشنی خبر از یک رشد شگفت‌انگیز و جهش ۱۵۳ درصدی در تولیدات این شرکت می‌دهد. نکته مثبت و تحسین‌برانگیز در این بخش، توانمندی استثنایی تیم مدیریت زنجیره تامین سانیار موتور در عبور از بحران‌های لجستیکی و حفظ ریتم پیوسته خطوط مونتاژ در سخت‌ترین شرایط تحریمی است.

این جهش فوق‌العاده دقیقاً در همان مقطع زمانی پرالتهابی به ثبت رسیده است که به استثنای تنها ۳ شرکت در کل کشور، تمامی تولیدکنندگان بزرگ و کوچک خودروهای سواری با کاهش تولیدی بین ۶ الی ۱۰۰ درصد دست و پنجه نرم می‌کردند. ثبت چنین رکوردی نشان می‌دهد که سانیار موتور پارسیان توانسته است با هوشمندی کامل از همان فرصت محدود پس از توقف درگیری‌ها در ۱۹ فروردین تا پایان اردیبهشت ماه، بالاترین بهره‌وری را داشته باشد.

صعود دو پله‌ای و تغییر آرایش قدرت در بازار

موفقیت در افزایش بی‌سابقه تیراژ، به طور مستقیم بر جایگاه و اعتبار برند تیگارد موتور در میان رقبا تاثیر گذاشته است. با تکیه بر آمار جدید، تیگارد موتور اکنون در میان تمامی شرکت‌های تولیدکننده خودرو در ایران، موفق شده است پس از ایران خودرو، سایپا، کرمان موتور و مدیران خودرو، رتبه پنجمین خودروساز پرتیراژ بهار امسال را به نام خود سند بزند.

نکته حائز اهمیت این است که سانیار موتور پارسیان در بازه زمانی مشابه در سال ۱۴۰۴ در جایگاه هفتم جدول تولیدکنندگان قرار داشت. اما در سال جاری با افزایش ظرفیت و سبقت گرفتن از شرکت‌های باسابقه و شناخته‌شده‌ای نظیر خودروسازان بم (با افت ۱۷ درصدی تولید) و آرین پارس موتور، توانسته است جایگاه استراتژیک خود را در بین خودروسازان بخش خصوصی دو پله ارتقا بخشد و به یکی از قطب‌های قدرتمند تولید در کشور تبدیل شود.

تحلیل داده‌های چندساله و چشم‌انداز توسعه برند تیگارد

برای ارزیابی دقیق‌تر عملکرد یک بنگاه اقتصادی در کلاس خودروسازی، بررسی روند رشد آن در یک بازه زمانی طولانی‌تر امری الزامی است. آمارهای رسمی تایید می‌کنند که شرکت سانیار موتور پارسیان (تیگارد موتور) در طی ۱۲ ماهه فعالیت خود در سال ۱۴۰۳ موفق به تولید ۵۳۶۲ دستگاه خودرو شده بود. این رقم با یک شیب منطقی در پایان ۱۲ ماهه سال ۱۴۰۴ به عدد ۵۴۹۱ دستگاه ارتقا یافت. اختلاف میان این دو عدد، نمایانگر حفظ ثبات و ثبت یک رشد ۲ درصدی تولید در بازه زمانی پرنوسان بین سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ است. نکته مثبت اقتصادی در عملکرد کلی این مجموعه، پیگیری استراتژی رشد پایدار و مداوم حتی در دوره‌های رکود تورمی است که نویدبخش تضمین خدمات پس از فروش مطمئن‌تر و تامین پایدارتر قطعات یدکی برای مشتریان وفادار این برند خواهد بود.

با وجود این رشد ملایم در سال‌های گذشته، استخراج آمار خیره‌کننده ۱۲۴۹ دستگاهی تنها در دو ماه ابتدایی سال ۱۴۰۵ پیام بسیار روشنی برای سرمایه‌گذاران و خریداران دارد. این اعداد تایید می‌کنند که تیگارد موتور خیز بسیار بلندی برای ارتقای سهم بازار خود برداشته است و مدیران آن قصد دارند با قدرت‌نمایی در برابر رقبا، در میان شرکت‌های مونتاژکار و خودروساز بخش خصوصی، جایگاهی بسیار رفیع‌تر و دست‌نیافتنی‌تر را برای خود تصاحب کنند.

موانع استراتژیک و مسیر پیش‌روی تیگارد موتور

با وجود تمامی این دستاوردهای درخشان مهندسی و تجاری، نباید فراموش کرد که مسیر توسعه تیراژ در صنعت خودروی ایران همواره با موانع ساختاری و سیاست‌گذاری‌های کلان گره خورده است. روزبه نوروزیان در تحلیل خود پیرامون عوامل تاثیرگذار بر چشم‌انداز آینده تولیدات این شرکت و نقش مهم تسهیل‌گری در فرآیندهای بین‌المللی، می‌گوید:

در صورتی که نظام تعرفه ای به صورت استاندارد عمل کند و موضوعات لجستیک بین المللی نیز تسهیل شود احتمالا تیگارد موتور زاویه تند تری از نمودار تولید بالا خواهد رفت.

این اظهار نظر تخصصی و ارزیابی داده‌محور نشان می‌دهد که گره کور بسیاری از شرکت‌های خصوصی موفق از جمله سانیار موتور پارسیان، به صورت مستقیم در دستان سیاست‌گذاران کلان اقتصادی و گمرکی کشور قرار دارد. اصلاح ساختار تعرفه‌های وارداتی برای قطعات منفصله و روان‌سازی فرآیندهای لجستیک و حمل‌ونقل بین‌المللی که به دلیل تحریم‌ها و مشکلات ارزی همواره با کندی مواجه بوده، می‌تواند به عنوان موتور محرک اصلی برای ثبت رکوردهای جدیدتر توسط تیگارد موتور در ماه‌های آتی عمل کند. اگر این چالش‌های زیرساختی برطرف گردند، سانیار موتور پارسیان این ظرفیت را دارد که در ماه‌های آینده نیز بر مدار توسعه حرکت کرده و سهم قابل توجهی از بازار خودروهای باکیفیت و مدرن داخلی را به نام خود ثبت نماید.