چرا کرمان موتور روی KMC ایگل متمرکز شد؟ روایت آمار تولید شش‌ماهه ۱۴۰۵

تحلیل آمار تجمیعی تولید خودرو در نیمه نخست ۱۴۰۵؛ سایه سنگین افت تیراژ بر صنعت

گاهی در بررسی گزارش‌های تولید و عملکرد شرکت‌های خودروسازی، مهم‌ترین خبر لزوماً آن عددی نیست که با افت مواجه شده است؛ بلکه محصولی است که در دل تمام نوسانات اقتصادی و محدودیت‌های صنعتی، توانسته مسیر رشد را طی کند. بر اساس جدیدترین داده‌های استخراج‌شده از آمارنامه تجمیعی شهریور ۱۴۰۵ وزارت صنعت، معدن و تجارت، صنعت خودروی ایران روزهای پرچالشی را سپری می‌کند.

بررسی دقیق این آمار نشان می‌دهد که تولید خودروهای سواری در کل کشور در شش ماه نخست امسال به ۲۹۶ هزار و ۴۰۹ دستگاه رسیده است. این در حالی است که در مدت مشابه سال ۱۴۰۴، مجموع تولید سواری کشور ۴۶۱ هزار و ۹۵۵ دستگاه بود. این ارقام نشان‌دهنده یک افت محسوس ۳۵.۸ درصدی در کل صنعت خودروی سواری کشور است.

در بخش خصوصی، شدت این افت بسیار عمیق‌تر بوده است. آمارها نشان می‌دهد که تولید خودروسازان خصوصی از ۹۰ هزار و ۲۸۹ دستگاه در نیمه نخست ۱۴۰۴ به تنها ۳۶ هزار و ۴۹۴ دستگاه در مدت مشابه سال ۱۴۰۵ سقوط کرده است. با یک محاسبه دقیق ریاضی متوجه می‌شویم که بخش خصوصی با کاهش شدید ۵۹.۵ درصدی در تیراژ تولید مواجه شده است که نشان‌دهنده فشارهای مضاعف ناشی از محدودیت‌های تخصیص ارز، مشکلات لجستیک بین‌المللی و بحران‌های زنجیره تأمین قطعات CKD است.

در این میان، آمار تولید شرکت کرمان موتور و خودروسازان بم نیز از این قاعده کلی مستثنی نبوده است. تولید خودروی سواری در این مجموعه از ۲۶ هزار و ۸۸۰ دستگاه در شش ماهه نخست سال گذشته، به ۱۲ هزار و ۷۳۳ دستگاه در نیمه نخست امسال کاهش یافته است. این اختلاف نشان می‌دهد که تیراژ کلی کرمان موتور افت ۵۲.۶ درصدی (کاهش ۱۴ هزار و ۱۴۷ دستگاهی) را تجربه کرده است.

جهش تولید کی‌ام‌سی ایگل؛ شنا در خلاف جهت رودخانه تولید

در دل این تصویر نزولی و در شرایطی که خطوط تولید اکثر محصولات مونتاژی با کندی مواجه شده‌اند، یک استثنای آماری بزرگ در سبد محصولات کرمان موتور به چشم می‌خورد. خودروی سدان کی‌ام‌سی ایگل (KMC Eagle) برخلاف جریان کلی افت تولید شرکت، با یک جهش تیراژ خیره‌کننده همراه بوده است.

آمارها نشان می‌دهد که تولید کی‌ام‌سی ایگل از ۱ هزار و ۹۷۴ دستگاه در نیمه نخست سال ۱۴۰۴، به ۷ هزار و ۶۳۷ دستگاه در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ رسیده است. این یعنی تولید این سدان بومی در یک بازه زمانی یک‌ساله، رشد شگفت‌انگیز ۲۸۶.۸ درصدی (حدود ۲۹۰ درصد) را ثبت کرده است.

نکته قابل توجه‌تر، تغییر وزن این محصول در سبد کلی تولیدات کرمان موتور است. در شش ماهه اول سال گذشته، ایگل تنها ۷.۳ درصد از کل تولیدات سواری این شرکت را به خود اختصاص داده بود، اما با توجه به کاهش تولید سایر محصولات و افزایش چشمگیر تیراژ ایگل، سهم این خودرو در نیمه نخست امسال به ۵۹.۹ درصد (حدود ۶۰ درصد) از کل تولیدات کرمان موتور افزایش یافته است.

تغییر آرایش محصولات؛ از تنوع گسترده مونتاژی تا تمرکز بر تک‌محصول محوری

برای درک بهتر این تغییر استراتژی، باید به ترکیب تولیدات کرمان موتور در سال گذشته نگاهی بیندازیم. در نیمه نخست ۱۴۰۴، سبد این شرکت از تنوع بسیار بالایی برخوردار بود. خودروهایی نظیر JAC J4، KMC X5 و KMC J7 هرکدام تیراژی بالغ بر پنج هزار دستگاه داشتند. در کنار این محصولات پرفروش، خودروهای دیگری مانند KMC SR3 با تولید ۱ هزار و ۴۳۵ دستگاه و KMC A5 با تیراژ ۲ هزار و ۱۶۷ دستگاه نیز در خطوط تولید کرمان موتور مونتاژ می‌شدند.

اما با گذشت یک سال، شرایط کاملاً تغییر کرده است. اگر آمار تولید ایگل را از کل تولیدات شرکت کسر کنیم، متوجه می‌شویم که مجموع تولید سایر محصولات مونتاژی کرمان موتور از ۲۴ هزار و ۹۰۶ دستگاه (بر اساس کسر ایگل از کل آمار) در نیمه نخست ۱۴۰۴، به تنها ۵ هزار و ۹۶ دستگاه در نیمه نخست ۱۴۰۵ سقوط کرده است (البته در برخی گزارش‌های تجمیعی بدون احتساب برخی مدل‌های حاشیه‌ای، این رقم برای سایر محصولات در سال گذشته ۲۲ هزار و ۵۵۶ دستگاه و در سال جاری ۴ هزار و ۱۶۰ دستگاه قید شده است که در هر دو صورت، گویای ریزش شدید تولیدات مونتاژی است).

این داده‌ها به صراحت نشان می‌دهند که کی‌ام‌سی ایگل صرفاً یک عضو جدید در خانواده محصولات کرمان موتور نیست؛ بلکه در غیاب تیراژ از دست‌رفته محصولات CKD، یک‌تنه بار اصلی تولید شرکت را به دوش کشیده است. در بازاری که خودروسازان برای تأمین هر قطعه مونتاژی با سدهای بلند ارزی و گمرکی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، توانایی رساندن سهم یک محصول به ۶۰ درصد از کل تولید کارخانه، یک شاخص عملکردی بسیار کلیدی است.

اهمیت استراتژیک پلتفرم بومی و مدیریت ارزبری در شرایط بحران

حضور کی‌ام‌سی ایگل در خطوط تولید کرمان موتور در سال ۱۴۰۴ بیشتر شبیه به یک تست بازار برای یک محصول تازه‌وارد بود، اما امروز این خودرو به ستون فقرات تولید این خودروساز تبدیل شده است. این تغییر فاز از اتکا به چندین محصول متنوع مونتاژی با تیراژهای متوازن، به سمت تمرکز روی یک محصول توسعه‌یافته بر روی پلتفرم اختصاصی (پلتفرم PS1)، یک شیفت پارادایم در مدیریت صنعتی این شرکت محسوب می‌شود.

در ادبیات مهندسی صنعت خودرو، بومی‌سازی یک پلتفرم به معنای قطع کامل وابستگی به قطعات خارجی یا بی‌نیازی مطلق از زنجیره تأمین بین‌المللی نیست. کی‌ام‌سی ایگل نیز مانند تمامی خودروهای تولید داخل، نیازمند تأمین مواد اولیه، قطعات الکترونیکی، سنسورها و گیربکس از منابع خارجی است. افت ۵۳ درصدی تیراژ کل کرمان موتور نیز اثبات می‌کند که محدودیت‌های کلان لجستیکی و ارزی از این کارخانه عبور نکرده و گریبان آن‌ها را نیز گرفته است.

اما داشتن یک پلتفرم داخلی که حقوق مالکیت معنوی و طراحی آن در اختیار خودروساز داخلی است، یک اهرم قدرتمند مدیریتی ایجاد می‌کند. خودروساز در این شرایط می‌تواند برای تأمین قطعات بدنه، تریم داخلی، صندلی‌ها، شیشه‌ها و بخش‌هایی از سیستم تعلیق، مستقیماً با قطعه‌سازان داخلی وارد قرارداد شود. این امر موجب کاهش شدید «ارزبری» به ازای تولید هر دستگاه خودرو می‌شود. به عبارت ساده‌تر، با همان مقدار محدود ارز تخصیص‌یافته توسط بانک مرکزی، شرکت می‌تواند تعداد بسیار بیشتری ایگل در مقایسه با کراس‌اوورهای تمام وارداتی تولید کند.

ارتقای تاب‌آوری سازمانی به جای افزایش صرف تیراژ

آمار تولید در سال ۱۴۰۵ به وضوح نشان می‌دهد که امسال، سالِ ثبت رکوردهای جدید در افزایش تیراژ نبوده است. وقتی کل تولید سواری بخش خصوصی با افت حدود ۶۰ درصدی روبه‌رو می‌شود، بقا و حفظ چرخه حیات کارخانه به اولویت اول تبدیل می‌شود. در چنین اتمسفر صنعتی، توانایی کرمان موتور برای چهار برابر کردن تولید یک محصول خاص را نباید با مفهوم «رشد کلی شرکت» اشتباه گرفت؛ چرا که در تصویر بزرگتر، تولید کلی افت کرده است.

با این وجود، در صنعتی که یک بخشنامه ارزی جدید می‌تواند ترکیب تولید یک شرکت را در کمتر از یک هفته فلج کند، حفظ، تقویت و هدایت منابع به سمت یک مسیر تولید داخلی‌تر، استراتژی هوشمندانه‌ای برای کاهش آسیب‌پذیری است. این داخلی‌سازی از سطح خرید قطعه فراتر رفته و به سطح تصمیم‌گیری برای مهندسی محصول رسیده است. کرمان موتور حالا می‌تواند تصمیم بگیرد که در مواجهه با کمبود ارز، منابع خود را به جای مونتاژ تعداد محدودی کراس‌اوور لوکس، به تولید انبوه سدانی اختصاص دهد که وابستگی کمتری به پک‌های کامل وارداتی دارد.

آینده‌نگری؛ گذار از مونتاژکاری صرف به سبدسازی هدفمند

تمرکز بر کی‌ام‌سی ایگل و رشد ۲۹۰ درصدی تولید آن را باید فراتر از یک اتفاق مقطعی و آماری تحلیل کرد. این مسئله نشان‌دهنده تلاش بخش مهندسی و برنامه‌ریزی کرمان موتور برای بازآرایی ظرفیت‌های تولید در شرایطی است که مدل کسب‌وکار قبلی (مونتاژ صرف قطعات منفصله) با دیوارهای بلند اقتصادی برخورد کرده است.

حرکت از یک سبد محصول بسیار متنوع، جذاب اما به‌شدت آسیب‌پذیر در برابر شوک‌های خارجی، به سمت محصولی که ساختار مهندسی آن در داخل شرکت پایه‌ریزی شده، امکان مانور بیشتری را به شبکه تأمین داخلی می‌دهد. اگر این مسیر با توسعه نسخه‌های جدیدتر پلتفرم PS1، تعمیق داخلی‌سازی در بخش قوای محرکه و گسترش همکاری با تأمین‌کنندگان بومی همراه شود، کی‌ام‌سی ایگل تنها یک مدل خودرو در تاریخ این شرکت نخواهد بود؛ بلکه نمادی از دوران گذار کرمان موتور از رویکرد «مونتاژ چند محصول مستقل» به رویکرد «خلق پلتفرم و ساختن سبد محصول به‌هم‌پیوسته» شناخته خواهد شد.

در نهایت، جدول زیر که بر اساس داده‌های استخراج شده از گزارش‌های رسمی تنظیم شده است، تصویری واضح از این تغییر آرایش استراتژیک را ارائه می‌دهد. جایی که کاهش آمار کلی، تنها بخشی از داستان را روایت می‌کند و رشد انفجاری تولید محصول بومی، روی دیگر سکه صنعت خودرو در سال ۱۴۰۵ است.

منبع جدول: آمارنامه تجمیعی شهریور ۱۴۰۵ وزارت صمت و داده‌های استخراج‌شده تولید نقطه به نقطه