ابلاغ محدودیت زمانی واردات و ترخیص خودروهای ایرانیان خارج از کشور
بر اساس مکاتبات رسمی انجام‌شده میان سازمان توسعه تجارت ایران و گمرک جمهوری اسلامی ایران، مهلت نهایی برای انجام تشریفات قانونی واردات خودروهای سواری شخصی متعلق به ایرانیان مقیم خارج از کشور تعیین و به گمرکات اجرایی سراسر کشور ابلاغ شد. طبق اسناد رسمی منتشرشده، تمامی مراحل شامل ثبت سفارش، اظهار و ترخیص قطعی خودروهای سواری شخصی ایرانیان مقیم خارج از کشور باید حداکثر تا پایان وقت اداری سال ۱۴۰۵ تکمیل و نهایی شود. این تصمیم بر مبنای ماده ۹۲ ضوابط اجرایی قانون بودجه سال ۱۴۰۵ اتخاذ شده و تمامی دستگاه‌های اجرایی و گمرکات کشور موظف به اجرای دقیق این محدودیت زمانی هستند. تعیین یک بازه زمانی مشخص و شفاف، وضعیت پرونده‌های در جریان را ساماندهی کرده و از بلاتکلیفی اداری متقاضیان و انباشت پرونده‌ها در مبادی ورودی کشور جلوگیری می‌کند.
جزئیات بخشنامه گمرک جمهوری اسلامی ایران به گمرکات اجرایی
دفتر واردات گمرک جمهوری اسلامی ایران طی ابلاغیه گمرکی به شماره ۱۴۰۵/۱۰۴۸۰۳۵ در تاریخ ۲۲ مهر ۱۴۰۵ (۱۴۰۵/۰۷/۲۲) و با کد ابلاغیه ۱۴۰۵/۱۵۲/۷۳، دستورالعمل اجرایی این محدودیت زمانی را به ناظرین، مدیران کل و مدیران کلیه گمرکات اجرایی کشور اعلام کرده است. این بخشنامه پیرو ابلاغیه گمرکی ردیف ۴۹ سال ۱۴۰۵ همان دفتر و در راستای اجرای نامه ارسالی از سوی رئیس کل سازمان توسعه تجارت ایران صادر شده است. در این سند رسمی که به تایید و امضای محمدعلی بهپوری، مدیرکل دفتر واردات گمرک رسیده و در چرخه اداری آن نام علی‌اکبر شامانی به عنوان معاون امور گمرکی، فرهاد حکمتی‌منش به عنوان معاون مدیرکل و شجاع کرمی به عنوان کارشناس درج شده، بر اجرای بی‌قیدوشرط ماده ۹۲ ضوابط ابلاغی قانون بودجه سال جاری تاکید شده است.
محمدعلی بهپوری، مدیرکل دفتر واردات گمرک جمهوری اسلامی ایران، در متن این ابلاغیه رسمی خطاب به مدیران گمرکات اجرایی کشور تصریح کرده است:
پیرو ابلاغیه گمرکی ردیف ۴۹ سال ۱۴۰۵ این دفتر درخصوص واردات خودروی سواری شخصی ایرانیان مقیم خارج از کشور به پیوست تصویر نامه شماره ۸۵۸۷۲۶۳ مورخ ۱۴۰۵/۶/۱۱ رئیس کل محترم سازمان توسعه تجارت ایران درخصوص تکمیل (نهایی) شدن فرآیند ثبت سفارش، اظهار و ترخیص قطعی خودروهای سواری شخصی ایرانیان مقیم خارج از کشور تا پایان وقت اداری سال ۱۴۰۵ ارسال می گردد. خواهشمند است دستور فرمایید در اجرای ماده ۹۲ ضوابط ابلاغی قانون بودجه سال ۱۴۰۵ اقدامات قانونی لازم را معمول نمایند.. ضمناً مسئولیت نظارت بر حسن اجرای این بخشنامه بر عهده بالاترین مقام گمرک اجرایی خواهد بود.
ابعاد نظارتی و دستگاه‌های مطلع از ابلاغیه گمرکی
بر اساس اطلاعات مندرج در سند ابلاغی گمرک جمهوری اسلامی ایران به شماره سریال ۲۰۱۸۴۰۶۹، رونوشت این دستورالعمل علاوه بر کلیه دفاتر ستادی گمرک، به نهادهای نظارتی و قانونی کلیدی کشور نیز ارسال شده است تا فرآیند نظارت بر اجرای آن در بالاترین سطح انجام گیرد. در فهرست رونوشت‌های این ابلاغیه، نام بازرس کل امور اقتصادی سازمان بازرسی کل کشور، مدیر گروه حسابرسی هیات پانزدهم امور اقتصادی و زیربنایی دیوان محاسبات کشور و همچنین معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات معاونت حقوقی ریاست جمهوری (بازگشت به نامه شماره ۹۰۶۲۶ مورخ ۱۲ آبان ۱۳۹۹ (۱۳۹۹/۸/۱۲)) دیده می‌شود. واگذاری مستقیم مسئولیت نظارت به بالاترین مقام هر گمرک اجرایی و اطلاع‌رسانی هم‌زمان به نهادهای نظارتی همچون سازمان بازرسی کل کشور و دیوان محاسبات، سرعت عمل و دقت گمرکات در رسیدگی به پرونده‌های واردات خودرو را افزایش می‌دهد؛ با این حال، محدود بودن زمان باقی‌مانده تا پایان سال جاری، فشار کاری مضاعفی را بر زیرساخت‌های اجرایی گمرکات و واردکنندگان وارد خواهد کرد.
محدودیت‌های سیستمی سامانه جامع تجارت برای ثبت سفارش خودرو
بخش مهم دیگری از این مقررات، به نحوه صدور و تمدید مجوزها در سامانه جامع تجارت اختصاص دارد. بر اساس نامه رسمی شماره ۸۵۸۷۲۶۳ مورخ ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ (۱۴۰۵/۰۶/۱۱) که از سوی محمدعلی دهقان دهنوی، معاون وزیر صمت و رئیس کل سازمان توسعه تجارت ایران، خطاب به عسگری، رئیس کل گمرک جمهوری اسلامی ایران و بزی، رئیس مرکز نوآوری، هوشمندسازی و امنیت ارسال شده، دستورات مشخصی برای اعمال محدودیت‌های نرم‌افزاری و سیستمی در فرآیند ثبت سفارش خودروهای ایرانیان مقیم خارج از کشور صادر شده است. این اقدام سیستمی مانع از صدور مجوزهایی می‌شود که مهلت قانونی اجرای آن‌ها از سال مالی و بودجه‌ای ۱۴۰۵ فراتر می‌رود.
تغییر مهلت اعتبار ثبت سفارش‌های صادره پس از اول مهر ۱۴۰۵
در مکاتبه رئیس کل سازمان توسعه تجارت ایران، به پیشینه قانونی این طرح اشاره شده است. بر این اساس، امکان واردات خودرو برای ایرانیان مقیم خارج از کشور ابتدا در سال ۱۴۰۴ و بر مبنای بند (ر) تبصره (۱) قانون بودجه سال ۱۴۰۴ فراهم شد. در ادامه، پیرو نامه شماره ۷۷۵۵۰۶۰ مورخ ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱۴۰۵/۲/۲۷) و به استناد ماده ۹۲ ضوابط اجرایی قانون بودجه سال ۱۴۰۵ (موضوع تصویب‌نامه شماره ۲۰۳۳۳۶/ت ۶۴۰۰۰ هـ مورخ ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ (۱۴۰۴/۱۲/۲۶) هیأت وزیران)، تداوم این روند در سال ۱۴۰۵ نیز مجاز شمرده شد. با این وجود، طبق دستور جدید، اعتبار تمامی ثبت سفارش‌های صادرشده از محل این مصوبه که بعد از تاریخ اول مهر ۱۴۰۵ (۱۴۰۵/۷/۱) صادر می‌شوند، فارغ از بازه‌های زمانی متعارف، منحصراً تا پایان سال ۱۴۰۵ محدود و مقید خواهد شد.
محمدعلی دهقان دهنوی، معاون وزیر و رئیس کل سازمان توسعه تجارت ایران، در بخش پایانی نامه شماره ۸۵۸۷۲۶۳ خود بر لزوم اعمال این تغییرات سیستمی و اطلاع‌رسانی به متقاضیان چنین تاکید کرده است:
در این راستا، خواهشمند است در سامانه جامع تجارت محدودیت‌های سیستمی لازم بنحوی اعمال گردد تا اعتبار ثبت سفارش های صادره از محل مصوبه مذکور بعد از تاریخ ۱۴۰۵/۷/۱ (فارغ از بازه‌های زمانی متعارف) منحصراً تا پایان سال جاری، محدود و مقید گردد و اطلاع‌رسانی لازم و گسترده و شفاف در زمان صدور مجوز ثبت سفارش به کلیه متقاضیان و ذینفعان بعمل آید.
الزام به تکمیل هم‌زمان ثبت سفارش، اظهار و ترخیص قطعی تا پایان سال ۱۴۰۵
نکته بسیار مهمی که در هر دو سند ابلاغی از سوی سازمان توسعه تجارت ایران و گمرک جمهوری اسلامی ایران به چشم می‌خورد، شمولیت این محدودیت زمانی بر تمامی حلقه‌های زنجیره واردات است. برخلاف برخی رویه‌های پیشین که در آن‌ها صرفاً انجام ثبت سفارش یا ورود کالا به اماکن گمرکی پیش از انقضای مهلت قانونی برای حفظ حقوق مکتسبه واردکننده کافی تلقی می‌شد، در این ابلاغیه صراحتاً قید شده است که فرآیند ثبت سفارش، اظهار و ترخیص قطعی باید همگی تا پایان وقت اداری سال ۱۴۰۵ تکمیل و نهایی شوند. این موضوع به آن معناست که متقاضیان مشمول این طرح، پس از دریافت مجوز ثبت سفارش در نیمه دوم سال، زمان بسیار کوتاهی برای خرید، حمل، انتقال خودرو به گمرکات کشور، انجام تشریفات استاندارد، اخذ مجوزهای قانونی و دریافت پروانه ترخیص قطعی در اختیار دارند.
چالش‌های زمانی پیش روی متقاضیان و واردکنندگان خودروهای شخصی
کاهش دوره اعتبار ثبت سفارش‌های صادره پس از تاریخ ۱۴۰۵/۰۷/۰۱ و قفل شدن سیستم بر روی تاریخ پایان سال ۱۴۰۵، ریسک رسوب خودروها در گمرکات را در صورت بروز هرگونه تاخیر در حمل‌ونقل دریایی یا زمینی به شدت بالا می‌برد. از آنجا که فرآیندهای لجستیکی، تخصیص کدهای رهگیری، بررسی اصالت اسناد و انجام آزمون‌های فنی و استاندارد نیازمند صرف زمان است، متقاضیانی که در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۵ اقدام به ثبت سفارش می‌کنند با فشردگی شدید زمانی روبه‌رو خواهند شد. به همین دلیل است که رئیس کل سازمان توسعه تجارت ایران دستور داده است تا در همان زمان صدور مجوز ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت، اطلاع‌رسانی شفاف و گسترده‌ای به متقاضیان و ذینفعان صورت گیرد تا افراد با آگاهی کامل از مهلت باقی‌مانده تا پایان وقت اداری سال ۱۴۰۵ نسبت به آغاز فرآیند واردات خودروی شخصی خود اقدام کنند. عدم تکمیل هر یک از مراحل سه‌گانه ثبت سفارش، اظهار گمرکی و ترخیص قطعی تا آخرین روز کاری سال ۱۴۰۵، به منزله پایان اعتبار مجوزهای صادرشده از محل ماده ۹۲ ضوابط اجرایی قانون بودجه سال جاری خواهد بود.
مهلت نهایی ترخیص خودروهای وارداتی ایرانیان مقیم خارج مشخص شد
