بازار خودروی ایران بار دیگر در آستانه یکی از رویدادهای پرتقاضای خود قرار گرفته است. در شرایطی که نوسانات ارزی و تفاوت فاحش قیمت میان کارخانه و بازار آزاد همچنان انگیزه اصلی تقاضای مصرفی و سرمایهای در این بخش محسوب میشود، گروه صنعتی ایرانخودرو از برگزاری دوازدهمین دوره اولویتبندی محصولات خود خبر داده است. این رویداد که قرار است تکلیف هزاران متقاضی را روشن کند، در حالی برگزار میشود که سبد محصولات عرضهشده در این دوره، ترکیبی از خودروهای سدان اقتصادی، هاچبکهای محبوب و کراساوور ملی جدید است. با وجود انتقادات فراوانی که طی سالهای اخیر به شیوه قرعهکشی و لاتاری خودرو وارد شده، اما همچنان به دلیل عدم تعادل میان عرضه و تقاضا، این سازوکار به عنوان فیلتر اصلی توزیع خودرو با قیمت مصوب مورد استفاده قرار میگیرد. در این گزارش خبری-تحلیلی، ضمن بررسی جزئیات دقیق زمانبندی و نحوه برگزاری مراسم، به تحلیل فنی و بازاری خودروهای موجود در این طرح و تاثیرات احتمالی آن بر بازار شب عید خواهیم پرداخت.
جزئیات برگزاری مراسم قرعهکشی و نظارتهای قانونی
طبق اطلاعیه رسمی صادر شده، مراسم قرعهکشی و اولویتبندی محصولات ایرانخودرو راس ساعت ۱۰ صبح روز سهشنبه، ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ برگزار خواهد شد. این مراسم که دوازدهمین دوره از این سری عرضه محسوب میشود، با حضور نمایندگان نهادهای نظارتی از جمله نماینده دادستانی کل کشور، سازمان بازرسی و پلیس امنیت اقتصادی برگزار میشود تا شائبههای احتمالی در خصوص نحوه تخصیص خودروها به حداقل برسد. حضور این نهادها اگرچه نقطه مثبتی برای تضمین شفافیت فرآیند محسوب میشود، اما تکرار این رویه پس از سالها نشاندهنده عدم توانایی صنعت خودرو در گذار به بازار آزاد و رقابتی است.
نکته قابل توجه در این دوره، تمرکز بر تعیین اولویت برای سه گروه اصلی متقاضیان است. گروه اول شامل متقاضیان عادی است که بخش عمدهای از ثبتنامکنندگان را تشکیل میدهند. گروه دوم تحت عنوان طرح حمایت از خانواده و جوانی جمعیت شناخته میشود که طبق قانون مجلس، ۵۰ درصد از ظرفیت فروش به آنها اختصاص مییابد. گروه سوم نیز متقاضیان طرح جایگزینی خودروهای فرسوده هستند. این تفکیک سهمیهای اگرچه با اهداف کلان اجتماعی همسو است، اما از منظر فنی و اقتصادی، فشار تقاضا را بر سهمیه متقاضیان عادی به شدت افزایش داده و شانس برنده شدن در این گروه را به کمتر از یک درصد در برخی مدلها رسانده است.
تحلیل سبد محصولات عرضهشده؛ از ریرا تا دنا
در این نوبت از فروش، ایرانخودرو پنج محصول کلیدی خود را روی میز گذاشته است: پژو ۲۰۷، تارا، ریرا، سورن پلاس و دنا پلاس. حضور این خودروها در کنار یکدیگر تنوعی نسبی را ایجاد کرده، اما بررسی دقیقتر نشان میدهد که تمرکز اصلی بر روی پلتفرمهای قدیمی بازمهندسی شده است.
ریرا؛ کراساوور ملی:
بدون شک جذابترین و البته پربحثترین خودروی این لیست، ریرا است. این کراساوور که بر مبنای پلتفرم IKP1 توسعه یافته، با موتور EF7P توربوشارژ و گیربکس اتوماتیک ۶ سرعته عرضه میشود. حضور ریرا در این قرعهکشی فرصتی برای خریداران است تا به مدرنترین محصول داخلی دسترسی پیدا کنند. از نکات مثبت این خودرو میتوان به توان خروجی ۱۶۰ اسب بخاری و امکانات رفاهی و ایمنی بالاتر نسبت به سایر رقبا اشاره کرد. با این حال، نگرانیهایی در خصوص کیفیت مونتاژ در سریهای اولیه و خدمات پس از فروش قطعات الکترونیکی پیچیده آن وجود دارد که خریداران باید مد نظر قرار دهند.
خانواده دنا و تارا؛ رقابت سدانها:
دو خودروی دنا پلاس و تارا نیز بخش بزرگی از تقاضا را به خود اختصاص خواهند داد. تارا با پلتفرم بهروزتر و ایمنی بالاتر بدنه (استفاده از ورقهای استحکام بالا)، گزینهای منطقیتر برای خانوادهها محسوب میشود، هرچند طراحی ظاهری و کیفیت متریال داخلی آن همچنان پاشنه آشیل این خودرو است. در مقابل، دنا پلاس با طراحی عامهپسندتر و موتور پرقدرت EF7 توربو (در نسخههای اتوماتیک)، همچنان سلطان بازار دست دوم و نقدشوندگی است. عرضه همزمان این دو خودرو، رقابت سختی را در بخش سدانهای کلاس C ایجاد میکند.
پژو ۲۰۷ و سورن پلاس؛ اقتصادیهای بازار:
پژو ۲۰۷ که در واقع فیسلیفت ۲۰۶ پلاس است، همچنان به دلیل ظاهر جوانپسند و ابعاد جمعوجور، محبوبترین هاچبک بازار ایران محسوب میشود. سورن پلاس نیز با موتور XU7P یا EF7 (بسته به کد کلاس)، نقش خودروی کار و خانواده اقتصادی را بازی میکند. نکته منفی در مورد این دو خودرو، پلتفرمهای بسیار قدیمی و ایمنی پایینتر نسبت به استانداردهای روز جهانی است، اما هزینه نگهداری پایین و فراوانی قطعات یدکی، آنها را به گزینههایی امن برای سرمایهگذاری تبدیل کرده است.
قوانین سختگیرانه و حذف خریداران موازی
یکی از نکات کلیدی و چالشبرانگیز در این دوره از قرعهکشی، اعمال محدودیتهای جدید برای غربالگری متقاضیان است. طبق اعلام رسمی، افرادی که در طرح فروش اینترنتی بدون قرعهکشی (که همزمان یا پیش از این اجرا شده بود) موفق به خرید خودرو شدهاند، به طور خودکار از فرآیند اولویتبندی این دوره حذف خواهند شد.
منطق پشت پرده محدودیتها
این تصمیم با هدف توزیع عادلانهتر خودرو میان متقاضیان واقعی اتخاذ شده است. استدلال ایرانخودرو این است که منابع محدود تولید باید به افرادی اختصاص یابد که تاکنون موفق به دریافت خودرو نشدهاند. این رویکرد از یک سو مثبت ارزیابی میشود زیرا مانع از احتکار خودرو توسط دلالان حرفهای میشود که از چندین مسیر اقدام به ثبتنام میکنند. اما از سوی دیگر، انتقاداتی نیز به آن وارد است؛ بسیاری از متقاضیان ممکن است در طرحهای دیگر ثبتنام کرده باشند اما هنوز خودرویی تحویل نگرفته باشند و حذف آنها از این قرعهکشی، عملاً حق انتخاب را از مصرفکننده سلب میکند.
نکته مهم دیگر، بلوکه شدن پول در حسابهای وکالتی است که اگرچه در خبر کوتاه اولیه ذکر نشده، اما معمولاً پیششرط اصلی این طرحهاست. این موضوع نقدینگی عظیمی را از سطح جامعه جمعآوری کرده و برای مدت کوتاهی در سیستم بانکی فریز میکند که خود تاثیرات جانبی بر بازارهای موازی مانند طلا و ارز خواهد داشت.
چشمانداز بازار و شکاف قیمت کارخانه تا بازار
برگزاری این قرعهکشی در روزهای پایانی بهمن ماه ۱۴۰۴، سیگنال مشخصی برای بازار شب عید محسوب میشود. معمولاً در ماههای پایانی سال، تقاضا برای خرید خودرو افزایش مییابد و اگر عرضه خودروسازان متناسب با این تقاضا نباشد، شاهد جهش قیمتها در بازار آزاد خواهیم بود. عرضه خودروهایی مانند پژو ۲۰۷ و دنا که بیشترین اختلاف قیمت را بین کارخانه و بازار دارند، میتواند به عنوان سرعتگیر موقت عمل کند.
در حال حاضر، سود حاصل از برنده شدن در قرعهکشی برای خودرویی مانند ریرا یا ۲۰۷، معادل چند صد میلیون تومان برآورد میشود. این "رانت توزیعی" که ناشی از قیمتگذاری دستوری است، انگیزه اصلی هجوم میلیونها نفر به سامانه فروش است. اگرچه ایرانخودرو تلاش میکند با افزایش تولید و عرضه مداوم (مانند همین طرح دوازدهم)، حباب قیمتها را کنترل کند، اما تجربه نشان داده است تا زمانی که مولفههای کلان اقتصادی مانند نرخ تورم و نرخ ارز کنترل نشوند، اثر این عرضهها کوتاهمدت و روانی خواهد بود. نقطه قوت این طرح، تداوم عرضه است که کورسوی امیدی را برای مصرفکنندگان واقعی زنده نگه میدارد، اما نقطه ضعف بزرگ آن، عدم تناسب تعداد خودروهای عرضه شده با حجم عظیم تقاضای انباشته شده طی سالهای اخیر است.
نحوه اعلام نتایج و گامهای بعدی متقاضیان
پس از انجام قرعهکشی در صبح روز سهشنبه، فرآیند تایید نهایی لیستها توسط نهادهای نظارتی آغاز خواهد شد. این پروسه معمولاً چند ساعت تا یک روز زمان میبرد. نتایج نهایی پس از طی مراحل اداری، صرفاً از طریق سایت رسمی فروش اینترنتی ایرانخودرو به نشانی ikcosales.ir در دسترس خواهد بود.
متقاضیان باید توجه داشته باشند که تنها منبع موثق برای مشاهده وضعیت برنده شدن، پروفایل کاربری در همین سایت است و پیامکهای ارسالی ممکن است با تاخیر یا اختلال شبکه مواجه شوند. پس از اعلام نتایج، برندگان بازه زمانی محدودی (معمولاً ۳ تا ۵ روز) برای تکمیل وجه یا واریز پیشپرداخت خواهند داشت. عدم واریز وجه در مهلت مقرر به منزله انصراف تلقی شده و نفرات رزرو جایگزین خواهند شد.
توصیه میشود متقاضیان از هماکنون نسبت به بررسی وضعیت سقف برداشت کارتهای بانکی و آمادگی برای انتقال وجه اطمینان حاصل کنند، چرا که اختلالات بانکی در روزهای اوج تراکنش، یکی از دلایل اصلی جا ماندن برندگان از ثبتنام قطعی بوده است. همچنین با توجه به ترافیک بالای سایت در ساعات اولیه اعلام نتایج، حفظ آرامش و مراجعه در ساعات خلوتتر میتواند از بروز خطاهای سیستمی جلوگیری کند. در همین سایت است و پیامکهای ارسالی ممکن است با تاخیر یا اختلال شبکه مواجه شوند. پس از اعلام نتایج، برندگان بازه زمانی محدودی (معمولاً ۳ تا ۵ روز) برای تکمیل وجه یا واریز پیشپرداخت خواهند داشت. عدم واریز وجه در مهلت مقرر به منزله انصراف تلقی شده و نفرات رزرو جایگزین خواهند شد.
توصیه میشود متقاضیان از هماکنون نسبت به بررسی وضعیت سقف برداشت کارتهای بانکی و آمادگی برای انتقال وجه اطمینان حاصل کنند، چرا که اختلالات بانکی در روزهای اوج تراکنش، یکی از دلایل اصلی جا ماندن برندگان از ثبتنام قطعی بوده است. همچنین با توجه به ترافیک بالای سایت در ساعات اولیه اعلام نتایج، حفظ آرامش و مراجعه در ساعات خلوتتر میتواند از بروز خطاهای سیستمی جلوگیری کند.
