بررسی بیش از ۵۰ هزار تصادف واقعی توسط ولوو نشان می‌دهد که تفاوت‌های فیزیکی زنان و مردان می‌تواند بر نوع و شدت آسیب‌دیدگی در تصادفات رانندگی تأثیر بگذارد. این خودروساز سوئدی با تکیه بر بیش از پنج دهه تحقیقات ایمنی، توانسته ریسک آسیب‌دیدگی رانندگان زن را در محصولات جدید خود به شکل قابل‌توجهی کاهش دهد.
ایمنی خودرو همواره یکی از مهم‌ترین معیارهای طراحی و توسعه محصولات صنعت خودروسازی بوده است. با این حال، یکی از موضوعاتی که برای دهه‌ها کمتر مورد توجه قرار می‌گرفت، تفاوت واکنش بدن زنان و مردان در تصادفات رانندگی بود.
بسیاری از استانداردهای قدیمی آزمایش تصادف بر اساس مشخصات فیزیکی مردان با جثه متوسط طراحی شده بودند. این در حالی است که تفاوت‌هایی در ابعاد بدن، ساختار استخوانی، قدرت عضلانی، توزیع وزن و وضعیت نشستن می‌تواند بر نحوه انتقال نیرو به بدن سرنشینان تأثیر بگذارد.
شرکت ولوو که سابقه طولانی در توسعه فناوری‌های ایمنی خودرو دارد، با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری‌شده از ده‌ها هزار تصادف واقعی تلاش کرده است این تفاوت‌ها را شناسایی کرده و نتایج تحقیقات را در طراحی خودروهای خود به کار بگیرد.
جدیدترین نتایج این تحقیقات که در اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، نشان می‌دهد پیشرفت فناوری‌های ایمنی می‌تواند اختلاف ریسک آسیب‌دیدگی میان زنان و مردان را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.
تحقیقات ولوو روی ۵۰ هزار تصادف واقعی چگونه آغاز شد؟
داستان تحقیقات ایمنی ولوو به سال ۱۹۷۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که این خودروساز سوئدی تیمی تخصصی برای بررسی تصادفات واقعی تشکیل داد.
هدف این تیم صرفاً انجام آزمایش‌های تصادف در محیط‌های کنترل‌شده نبود. مهندسان ولوو می‌خواستند بدانند در تصادفات واقعی، چه اتفاقی برای بدن سرنشینان رخ می‌دهد، کدام بخش‌های بدن بیشتر آسیب می‌بینند و چه عواملی در شدت جراحات نقش دارند.
در طول بیش از پنج دهه، این تحقیقات اطلاعات مربوط به بیش از ۵۰ هزار تصادف و حدود ۸۰ هزار سرنشین را شامل شده است.
اهمیت این بانک اطلاعاتی در آن است که شرایط واقعی برخورد، از جمله سرعت، زاویه ضربه، نوع خودرو، موقعیت سرنشینان و الگوی آسیب‌دیدگی را در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد.
بررسی این داده‌ها به ولوو کمک کرده است تا سیستم‌های ایمنی را متناسب با شرایط واقعی تصادفات توسعه دهد و محدودیت‌های برخی آزمایش‌های استاندارد را بهتر شناسایی کند.
چرا زنان و مردان در تصادفات آسیب‌های متفاوتی می‌بینند؟
بدن زنان و مردان به‌طور میانگین از نظر برخی ویژگی‌های فیزیکی تفاوت دارد. همین تفاوت‌ها می‌تواند در شرایط مشخص تصادف بر احتمال و شدت آسیب‌دیدگی تأثیر بگذارد.
آسیب‌های گردن و ستون فقرات
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها به آسیب‌های ناشی از حرکت ناگهانی سر و گردن یا Whiplash مربوط می‌شود.
این نوع آسیب معمولاً در برخوردهای از عقب اتفاق می‌افتد؛ زمانی که بدن سرنشین در اثر ضربه حرکت می‌کند و سر و گردن تحت شتاب و تغییر جهت ناگهانی قرار می‌گیرند.
تفاوت در قدرت عضلات گردن، ابعاد بدن و نحوه قرارگیری سر نسبت به تکیه‌گاه می‌تواند باعث شود زنان در برخی شرایط بیشتر در معرض این نوع آسیب قرار بگیرند.
آسیب‌های گردن و ستون فقراتقفسه سینه و عملکرد کمربند ایمنی
ساختار قفسه سینه، عرض شانه‌ها، قد و نحوه قرارگیری کمربند روی بدن نیز می‌تواند بر میزان نیروی منتقل‌شده به سرنشین تأثیر داشته باشد.
به همین دلیل، طراحی کمربند ایمنی و کیسه‌های هوا باید بتواند از طیف متنوعی از سرنشینان با ویژگی‌های بدنی متفاوت محافظت کند.
آسیب‌های پا و اندام‌های تحتانی
یکی دیگر از بخش‌های مهم، احتمال آسیب‌دیدگی زانوها، ساق پا و مچ پا است.
قد راننده، طول پاها و فاصله صندلی تا داشبورد می‌تواند بر نحوه برخورد اندام‌های تحتانی با اجزای داخلی خودرو تأثیر بگذارد.
البته تفاوت نتایج تصادف را نمی‌توان صرفاً به جنسیت نسبت داد. وزن و نوع خودرو، موقعیت نشستن، استفاده از کمربند و شرایط برخورد نیز نقش مهمی دارند.
برای مثال، تحقیقات مؤسسه ایمنی بزرگراه‌های آمریکا (IIHS) نشان داده است که بخشی از اختلاف ریسک آسیب‌دیدگی زنان و مردان به نوع خودروهای مورد استفاده و شرایط متفاوت تصادفات مربوط می‌شود.
مشکل تاریخی آدمک‌های آزمایش تصادف چه بود؟
آدمک‌های آزمایش تصادف یا Crash Test Dummy از مهم‌ترین ابزارهای مهندسان برای بررسی عملکرد سیستم‌های ایمنی خودرو هستند.
این آدمک‌ها به حسگرهای مختلف مجهز شده‌اند تا نیروهای واردشده به قسمت‌های مختلف بدن را در هنگام برخورد اندازه‌گیری کنند.
با این حال، برای سال‌های طولانی، بسیاری از آزمایش‌های ایمنی بر اساس آدمک‌هایی انجام می‌شد که مشخصات یک مرد با جثه متوسط را شبیه‌سازی می‌کردند.
یکی از رایج‌ترین نمونه‌ها، آدمک Hybrid III 50th Percentile Male بود.
در برخی آزمایش‌ها نیز از آدمک زنانه کوچک‌جثه موسوم به Hybrid III 5th Percentile Female استفاده می‌شد که نماینده زنانی با قد و وزن کمتر از میانگین است.
اما مشکل اصلی این بود که کوچک‌کردن ابعاد یک آدمک، به‌تنهایی نمی‌تواند تمام تفاوت‌های آناتومیکی و بیومکانیکی بدن زنان را بازسازی کند.
برای مثال، واکنش گردن، قفسه سینه و لگن در شرایط برخورد ممکن است تنها با تغییر اندازه بدن به‌درستی شبیه‌سازی نشود.
این محدودیت باعث شد پژوهشگران به توسعه مدل‌های دقیق‌تر برای بررسی ایمنی زنان روی بیاورند.
ساخت آدمک زنانه SET 50F؛ گامی مهم در آزمایش ایمنی خودرو
یکی از دستاوردهای مهم در این حوزه، توسعه آدمک آزمایش تصادف SET 50F است.
این پروژه به رهبری آسترید لیندر، پژوهشگر سوئدی حوزه ایمنی ترافیک، و با مشارکت مؤسسه تحقیقات حمل‌ونقل و جاده سوئد (VTI) توسعه یافت.
برخلاف بسیاری از مدل‌های قدیمی، SET 50F بر اساس مشخصات یک زن با جثه متوسط طراحی شده است.
این آدمک برای ارزیابی واکنش بدن در شرایط برخورد، به‌ویژه بررسی عملکرد صندلی و آسیب‌های گردن، توسعه یافته و می‌تواند به پژوهشگران در ارزیابی دقیق‌تر سیستم‌های ایمنی کمک کند.
نکته مهم این است که SET 50F را نباید دستاورد انحصاری ولوو دانست. این پروژه حاصل همکاری پژوهشی چندین مجموعه علمی و صنعتی بوده و ولوو نیز از مشارکت‌کنندگان برخی از این برنامه‌های تحقیقاتی است.
توسعه چنین مدل‌هایی نشان می‌دهد صنعت خودرو به‌تدریج از آزمایش ایمنی بر اساس تعداد محدودی از الگوهای بدنی به سمت ارزیابی گروه گسترده‌تری از انسان‌ها حرکت می‌کند.
ولوو چگونه ایمنی زنان و مردان را بهبود داد؟
ولوو با بررسی اطلاعات تصادفات واقعی و استفاده از مدل‌های فیزیکی و مجازی بدن انسان، فناوری‌های مختلفی را برای کاهش آسیب‌دیدگی سرنشینان توسعه داده است.
از مهم‌ترین این فناوری‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
تفاوت زنان و مردان در تصادف سیستم محافظت از گردن WHIPS
سامانه Whiplash Protection System یا WHIPS برای کمک به کاهش آسیب‌های گردن در برخوردهای از عقب طراحی شده است.
این فناوری با استفاده از ساختار صندلی و تکیه‌گاه سر، به کنترل بهتر حرکت بدن در هنگام ضربه کمک می‌کند.
سیستم محافظت در برابر ضربه جانبی SIPS
سیستم Side Impact Protection System یا SIPS برای مدیریت و توزیع بهتر انرژی برخوردهای جانبی طراحی شده است.
این سامانه با استفاده از ساختار بدنه و تجهیزات ایمنی مرتبط، تلاش می‌کند نیروی واردشده به سرنشینان را کاهش دهد.
پرده هوای ایمنی
کیسه‌های هوای پرده‌ای در هنگام برخی برخوردهای جانبی و شرایط واژگونی فعال می‌شوند و می‌توانند احتمال برخورد سر سرنشینان با سطوح سخت خودرو را کاهش دهند.
مدل‌های مجازی بدن انسان
ولوو علاوه بر آدمک‌های فیزیکی از مدل‌های رایانه‌ای بدن انسان نیز استفاده می‌کند.
این مدل‌ها امکان بررسی واکنش بدن افرادی با قد، وزن و ویژگی‌های فیزیکی متفاوت را فراهم می‌کنند.
ترکیب نتایج تصادفات واقعی با شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای به مهندسان اجازه می‌دهد عملکرد تجهیزات ایمنی را در سناریوهای متنوع‌تری بررسی کنند.
نتایج تحقیقات سال ۲۰۲۶ ولوو؛ کاهش ۸۸ درصدی ریسک آسیب‌دیدگی زنان
در ۸ اکتبر ۲۰۲۶، ولوو نتایج پژوهشی جدید را منتشر کرد که بر اساس بیش از پنج دهه تحقیقات و داده‌های تصادفات واقعی انجام شده است.
این مطالعه با مقایسه خودروهای ولوو تولیدشده در دو دوره تاریخی، میزان پیشرفت ایمنی محصولات این شرکت را بررسی می‌کند.
در این پژوهش، خودروهای مدل ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۹ با خودروهای مدل ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ مقایسه شده‌اند.
نتایج گزارش‌شده نشان می‌دهد:
- ۷۹ درصد کاهش ریسک آسیب‌دیدگی برای مجموع رانندگان
- ۸۸ درصد کاهش ریسک آسیب‌دیدگی برای رانندگان زن
این آمار نشان‌دهنده پیشرفت قابل‌توجه سیستم‌های ایمنی خودروهای ولوو در طول چند دهه است.
توجه به یک نکته در تفسیر این ارقام اهمیت زیادی دارد: کاهش ۸۸ درصدی به این معنی نیست که زنان در تصادفات ۸۸ درصد کمتر از مردان آسیب می‌بینند.
این عدد بیانگر کاهش ریسک آسیب‌دیدگی رانندگان زن در مقایسه خودروهای ولوو متعلق به دو دوره تاریخی است.
همچنین کاهش ۷۹ درصدی به معنای کاهش تعداد تصادفات نیست؛ بلکه به کاهش احتمال آسیب‌دیدگی در تصادفات مربوط می‌شود.
مطالعه ولوو بر سرنشینان کمربندبسته ۱۳ ساله و بالاتر تمرکز داشته و آسیب‌هایی با پتانسیل تهدید متوسط تا جدی برای زندگی، مانند شکستگی استخوان و ضربه مغزی را بررسی کرده است.
به گفته ولوو، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد دستیابی به سطوح مشابه محافظت از زنان و مردان در طراحی خودرو امکان‌پذیر است.
با این حال، نتایج این بررسی مربوط به خودروهای ولوو است و نمی‌توان آن را به تمام محصولات صنعت خودروسازی تعمیم داد.
آیا زنان همچنان در تصادفات بیشتر از مردان آسیب می‌بینند؟
مطالعات مختلف نشان داده‌اند که زنان در برخی شرایط تصادف با ریسک بالاتری برای بعضی آسیب‌ها مواجه هستند.
اما تفسیر این تفاوت‌ها پیچیده‌تر از مقایسه مستقیم ویژگی‌های فیزیکی بدن است.
مؤسسه ایمنی بزرگراه‌های آمریکا (IIHS) در پژوهشی که در سال ۲۰۲۱ منتشر شد، اعلام کرد که زنان در داده‌های مورد بررسی با احتمال بیشتری از مردان دچار برخی آسیب‌های شدید می‌شدند.
با این حال، پژوهشگران دریافتند بخش زیادی از اختلاف مشاهده‌شده به عواملی مانند وزن و نوع خودرو، شرایط تصادف و موقعیت خودروی برخوردکننده یا برخوردشونده مرتبط است.
زمانی که شرایط تصادف و نوع خودروها دقیق‌تر کنترل شد، بسیاری از اختلاف‌ها کاهش یافتند.
این یافته‌ها نشان می‌دهد که برای ارزیابی ایمنی زنان و مردان باید هم تفاوت‌های جسمانی و هم عوامل مرتبط با طراحی و استفاده از خودرو را در نظر گرفت.
در واقع، هدف تحقیقات جدید تنها ساخت خودروهایی ایمن‌تر برای زنان نیست؛ بلکه ایجاد سیستم‌هایی است که از افراد با ویژگی‌های فیزیکی متفاوت محافظت کنند.
آینده آزمایش‌های تصادف؛ حرکت به سمت ایمنی برابر برای همه
یکی از مهم‌ترین تحولات صنعت خودرو، حرکت به سمت توسعه استانداردهای آزمایش ایمنی فراگیرتر است.
در گذشته، تعداد محدودی از آدمک‌های آزمایش تصادف نماینده بخش بزرگی از جمعیت سرنشینان خودرو بودند.
اما امروزه پژوهشگران تلاش می‌کنند از مدل‌های متنوع‌تری استفاده کنند که تفاوت در قد، وزن، سن، شکل بدن و ویژگی‌های بیومکانیکی را بهتر بازتاب دهند.
استفاده از آدمک‌های پیشرفته زنانه، مدل‌های مجازی بدن انسان و داده‌های تصادفات واقعی می‌تواند به شناسایی نقاط ضعف تجهیزات ایمنی کمک کند.
ولوو نیز در سال ۲۰۱۹ ابتکاری با نام Equal Vehicles for All یا E.V.A. معرفی کرد تا بخشی از نتایج تحقیقات ایمنی خود را در اختیار سایر پژوهشگران و خودروسازان قرار دهد.
هدف این برنامه، گسترش دانش ایمنی و کمک به توسعه خودروهایی است که حفاظت مناسبی برای طیف گسترده‌تری از سرنشینان فراهم کنند.
جمع‌بندی؛ آیا طراحی ایمنی خودروها برای همه انسان‌ها یکسان بوده است؟
نتایج تحقیقات ولوو روی بیش از ۵۰ هزار تصادف واقعی نشان می‌دهد که طراحی ایمنی خودرو نباید تنها بر اساس مشخصات یک گروه محدود از انسان‌ها انجام شود.
تفاوت‌های فیزیکی زنان و مردان، در کنار عواملی مانند قد، وزن، نوع خودرو و شرایط تصادف، می‌تواند بر الگوی آسیب‌دیدگی تأثیر بگذارد.
بررسی‌های طولانی‌مدت ولوو و توسعه فناوری‌هایی مانند WHIPS، SIPS، کیسه‌های هوای جانبی و مدل‌های مجازی بدن انسان نشان می‌دهد که استفاده از داده‌های واقعی می‌تواند به بهبود ایمنی منجر شود.
کاهش ۷۹ درصدی ریسک آسیب‌دیدگی مجموع رانندگان و کاهش ۸۸ درصدی ریسک برای رانندگان زن در مقایسه تاریخی محصولات ولوو، نمونه‌ای از این پیشرفت است.
با این حال، مسئله اصلی تنها عملکرد یک خودروساز نیست. صنعت خودرو باید به سمتی حرکت کند که استانداردهای ایمنی، تفاوت‌های واقعی میان انسان‌ها را بهتر پوشش دهند.
در نهایت، ایمنی واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که خودروها نه فقط برای یک بدن استاندارد، بلکه برای محافظت از همه سرنشینان طراحی شوند.
