جدول جدید گواهی اسقاط خودروهای فرسوده ابلاغ شد؛ جزئیات کامل و سهمیه هر کاربری

ابعاد اصلاحیه جدید آیین‌نامه اسقاط و تغییر مبنای محاسباتی

هیئت وزیران و وزارت صنعت، معدن و تجارت در راستای اجرای ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو و همسان‌سازی ارزش گواهی‌های اسقاط با تورم عمومی و قیمت واقعی خودروهای فرسوده در بازار آزاد، ویرایش جدید جدول تولید گواهی اسقاط را رسماً ابلاغ کردند. این تصمیم به استناد ماده ۱۵ اصلاحیه آیین‌نامه اجرایی قانون ساماندهی به شماره ۴۸۵۶۵/ت۶۴۹۴۸هـ اتخاذ شده و تغییرات بنیادینی را در ساختار تخصیص گواهی به خودروهای اسقاطی ایجاد کرده است. در دوره‌های گذشته و بر اساس مصوبات سال‌های ۱۳۹۳، ۱۳۹۶ و مصوبه شماره ۲۳۴۳۶۸/ت۶۱۳۸۷هـ مورخ ۲۸ اسفند ۱۴۰۲، تعداد گواهی‌های اعطایی علاوه بر کاربری، تابعی از سن دقیق خودرو نیز بود که این موضوع موجب پیچیدگی در ارزش‌گذاری، ایجاد تفاوت‌های غیرمنطقی در پرونده‌های اسقاط و کاهش انگیزه دارندگان خودروهای فرسوده برای نوسازی می‌شد.

در رویکرد جدید، تخصیص گواهی اسقاط به هر دستگاه خودروی فرسوده صرفاً تابع شاخص کاربری تعیین شده است. این اقدام با هدف از میان برداشتن محاسبات پلکانی سنتی و نزدیک‌سازی عایدی مالک خودرو به ارزش جایگزینی در بازار صورت گرفته است. بر این اساس، سن فرسودگی به عنوان آستانه ورود خودرو به طرح اسقاط باقی مانده اما نقشی در کاهش یا افزایش ضریب گواهی صادره نخواهد داشت و به محض رسیدن خودرو به سن فرسودگی مصوب، سهمیه کامل کاربری مربوطه به آن تعلق می‌گیرد.

تغییر رویکرد از سن محوری به کاربری محوری

حذف متغیر سن از فرمول محاسبه تعداد گواهی اسقاط، فرآیند پذیرش در مراکز اسقاط سراسر کشور را یکپارچه می‌کند. در ساختار پیشین، خودروهایی که در مرز سن فرسودگی قرار داشتند گواهی کمتری نسبت به خودروهای با سن بسیار بالاتر دریافت می‌کردند که این امر مالکان را به نگهداری طولانی‌تر خودروهای پرمصرف و آلاینده تشویق می‌کرد. با اصلاحیه اخیر، تمامی خودروهای حاضر در یک رده کاربری مشخص به شرط احراز سن فرسودگی، از ارزش و تعداد گواهی کاملاً برابر بهره‌مند می‌شوند.

یکی از مسئولان ارشد نوسازی ناوگان حمل و نقل در خصوص اهداف این ابلاغیه اعلام کرد:

هدف اصلی از به‌روزرسانی جدول گواهی اسقاط، تطبیق ارزش واقعی دارایی اسقاط‌کنندگان با تورم موجود و ایجاد تعادل میان تقاضای خودروسازان و واردکنندگان برای شماره‌گذاری با عرضه واقعی خودروهای فرسوده در کشور است.

این دگرگونی ساختاری به ویژه در بخش ناوگان سنگین و عمومی تجاری انگیزه نوسازی را به طور محسوس تقویت می‌کند؛ چرا که بخش قابل توجهی از هزینه خرید خودروهای نو از محل فروش گواهی‌های اسقاط پوشش داده خواهد شد. با این حال، ثابت ماندن سهمیه سواری‌های شخصی در سطح ۳ گواهی در مقایسه با رشد خیره‌کننده سهمیه‌های تجاری، نشان‌دهنده اولویت‌بندی آشکار دولت برای نوسازی ناوگان حمل‌ونقل بار و مسافر عمومی است.

جدول رسمی تولید گواهی اسقاط انواع خودرو و موتورسیکلت

بر اساس مستندات رسمی ابلاغیه جدید، جدول جامع گروه‌بندی کاربری‌ها، تعداد گواهی اسقاط معادل، سن فرسودگی و نوع گواهی صادره به شرح زیر اعلام شده است:

منبع جدول: جدول شماره ۴ مصوبه ماده ۱۵ اصلاحیه آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو به شماره ۴۸۵۶۵/ت۶۴۹۴۸هـ

تحلیل سهمیه ناوگان حمل و نقل عمومی و مسافری

مطابق جدول ابلاغی، تفکیک کاملی در بخش ناوگان عمومی مسافری درون‌شهری و برون‌شهری به چشم می‌خورد. بر این اساس:

مینی‌بوس و ون‌های رده M2 با سن فرسودگی ۱۲ سال، معادل ۹ گواهی از نوع دیزل سبک دریافت می‌کنند.

ون‌های رده M1 و خودروهای کاروان با سن فرسودگی ۱۲ سال، مشمول دریافت ۷ گواهی از نوع سواری شده‌اند.

تاکسی‌ها و آمبولانس‌ها نیز با سن فرسودگی ۱۲ سال، معادل ۶ گواهی اسقاط سواری تولید خواهند کرد.

در حوزه ناوگان وانت‌بار، وانت‌های با ظرفیت باربری بالای یک تن و پیکاپ‌ها با سن فرسودگی ۱۵ سال، ۵ گواهی سواری و وانت‌های با ظرفیت یک تن و کمتر با همان سن فرسودگی ۱۵ سال، ۴ گواهی سواری دریافت می‌کنند.

بخش اتوبوس‌های مسافری بالاترین حجم تولید گواهی را در این رده به خود اختصاص داده است:

اتوبوس‌های بین‌شهری و اتوبوس‌های متوسط با سن فرسودگی ۱۵ سال، موفق به دریافت ۲۰ گواهی دیزل سنگین می‌شوند.

اتوبوس‌های درون‌شهری و اتوبوس‌های متوسط نیز به دلیل کارکرد سنگین و استهلاک شهری، با سن فرسودگی پایین‌تر یعنی ۱۰ سال، معادل ۲۰ گواهی دیزل سنگین دریافت خواهند کرد. تعیین سن فرسودگی ۱۰ سال برای اتوبوس‌های شهری نشان‌دهنده رویکرد کنترلی در جهت کاهش آلودگی کلان‌شهرها است.

سهمیه کامیون‌ها، کامیونت‌ها و کشنده‌های جاده‌ای

در دسته خودروهای سنگین و تجاری باری، سن فرسودگی برای تمامی رده‌ها به صورت یکنواخت ۲۵ سال تعیین شده است، اما ضریب تعداد گواهی بر اساس تناژ و وزن ناخالص فنی خودروها تفاوت چشمگیری دارد:

کامیون‌های کشنده فوق‌سنگین با ظرفیت ناخالص بالاتر از ۱۶۰ تن با اختصاص ۳۰ گواهی دیزل سنگین، رکورددار بیشترین تعداد گواهی اسقاط در کل جدول هستند.

کشنده‌های با ظرفیت ۷۵ تن تا ۱۶۰ تن مشمول ۲۸ گواهی دیزل سنگین می‌شوند.

کشنده‌های با ظرفیت ۴۱ تن تا ۷۵ تن معادل ۲۵ گواهی دیزل سنگین تولید می‌کنند.

کشنده‌های سبک‌تر با ظرفیت تا ۴۱ تن به ازای اسقاط، ۲۴ گواهی دیزل سنگین دریافت خواهند کرد.

در رده کامیون‌های باری معمولی:

کامیون‌های سنگین با ظرفیت ۲۶ تن به بالا معادل ۲۴ گواهی دیزل سنگین دریافت می‌کنند.

کامیون‌های متوسط با ظرفیت ۱۰ تا ۲۶ تن مشمول ۱۸ گواهی دیزل سنگین هستند.

کامیون‌های سبک با ظرفیت ۶ تا ۱۰ تن معادل ۱۲ گواهی دیزل سنگین دریافت خواهند کرد.

در رده کامیونت‌ها، تفکیک بر مبنای ظرفیت بار ناخالص است؛ کامیونت‌های با ظرفیت ۴ تن و بالاتر موفق به اخذ ۷ گواهی دیزل سبک می‌شوند، در حالی که کامیونت‌های با ظرفیت تا ۴ تن مشمول ۵ گواهی سواری خواهند بود.

وضعیت خودروهای سواری شخصی، موتورسیکلت‌ها و فرآیند شماره‌گذاری

در جدول جدید، جایگاه خودروهای شخصی و موتورسیکلت‌ها با کمترین تغییرات عددی نسبت به قبل تثبیت شده است. سواری‌های شخصی شامل انواع سواری، سواری استیشن و سواری کار، با سن فرسودگی ۲۰ سال معادل ۳ گواهی اسقاط از نوع سواری دریافت می‌کنند. موتورسیکلت‌ها نیز با کمترین سن فرسودگی یعنی ۶ سال، معادل ۲ گواهی موتورسیکلت تولید خواهند کرد.

این ضرایب اثر مستقیمی بر بازار شماره‌گذاری خودروهای صفر کیلومتر داخلی و وارداتی دارند. مطابق الزامات قانونی، تمامی خودروسازان داخلی، مونتاژکاران و شرکت‌های واردکننده خودرو برای دریافت پلاک ملی موظف به ابطال تعداد مشخصی گواهی اسقاط متناسب با تیپ و حجم موتور خودروهای تولیدی یا وارداتی خود هستند.

فرآیند گواهی اسقاط در شماره‌گذاری خودروهای وارداتی و تولیدی

تولیدکنندگان و واردکنندگان خودرو در صورت عدم وجود گواهی اسقاط کافی در سامانه ستاد نوسازی، موظف به واریز معادل ریالی آن (یک و نیم درصد ارزش خودرو) به صندوق حمایت از تحقیقات و توسعه صنایع پیشرفته هستند. با ابلاغ این جدول و افزایش معنادار تعداد گواهی‌های تولیدی به ویژه از محل خودروهای سنگین و ناوگان عمومی، عرضه گواهی‌های فیزیکی در سامانه نوسازی افزایش یافته و فرآیند شماره‌گذاری تسریع خواهد شد.

نکته قابل توجه برای مالکان خودروهای شخصی این است که دریافت ۳ گواهی اسقاط، اگرچه نسبت به ناوگان سنگین محدودتر به نظر می‌رسد، اما به دلیل تثبیت ارزش نقدی هر برگه گواهی اسقاط در بازار، درآمد تضمین‌شده‌ای را برای خروج خودروهای فرسوده با سن بالاتر از ۲۰ سال فراهم می‌کند و ریسک افت قیمت در بازارهای غیررسمی را کاهش می‌دهد.

الزامات قانونی احراز فرسودگی و اسقاط در مراکز مجاز

برای بهره‌مندی از این جدول، تمامی خودروها باید الزامات فنی و قانونی ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل را رعایت کنند. داشتن پلاک ملی یا پلاک معتبر، قابلیت تردد تا مرکز اسقاط، تطابق شماره شاسی و موتور با اسناد ثبتی و عدم وجود منع قانونی توقیف از شروط الزامی پذیرش است. لاشه خودرو پس از برش و امحای کامل، تبدیل به گواهی الکترونیکی در سامانه رسمی نوسازی شده و مالک می‌تواند آن را برای دریافت تسهیلات خرید خودروی نو استفاده کند یا در بازار آزاد به متقاضیان شماره‌گذاری واگذار نماید.

ابلاغ این ساختار جدید، گامی قطعی در راستای شفاف‌سازی محاسبات و حذف فرآیندهای سلیقه‌ای در ارزش‌گذاری اسقاط خودرو به شمار می‌رود و مسیر نوسازی ناوگان فرسوده کشور را وارد فاز اجرایی منظم‌تری می‌کند.