خرید خودرو از طریق طرح‌های فروش خودروسازان، به‌ویژه زمانی که تقاضا بسیار بیشتر از ظرفیت عرضه باشد، به یک رقابت نفس‌گیر تبدیل می‌شود. شرایط ثبت‌نام فیدلیتی پرستیژ نیز نمونه‌ای از همین رقابت است؛ جایی که حدود ۲۵۰ هزار نفر برای خرید تنها ۲۱۰ دستگاه خودرو وارد میدان شده‌اند!
در جدیدترین طرح فروش بهمن موتور، فیدلیتی پرستیژ با قیمتی حدود ۷ میلیارد و ۳۳۸ میلیون تومان برای سه گروه متقاضیان عادی، مادران دارای حداقل دو فرزند و مالکین خودروهای فرسوده به عرضه درآمد. طبق بخشنامه شرکت، مجموع ظرفیت عرضه فیدلیتی پرستیژ تنها ۲۱۰ دستگاه بوده که بدین نحو، بین سه طرح فروش تقسیم شده است:
طرح جوانی جمعیت: ۱۰۵ دستگاهطرح فروش عادی: ۶۳ دستگاهطرح جایگزینی خودروهای فرسوده: ۴۲ دستگاهاین اعداد به‌خوبی نشان می‌دهند که ظرفیت عرضه در مقایسه با تعداد متقاضیان بالقوه بسیار محدود است. با توجه به آمار به دست آمده، حدود ۲۵۰ هزار نفر در طرح خرید فیدلیتی پرستیژ ثبت‌نام کرده‌اند و ناگزیر از طریق فرایند قرعه‌کشی، ۲۱۰ نفر از آن‌ها برای تخصیص خودرو انتخاب شده‌اند و می‌توانند فرایند واریز وجه و تکمیل ثبت‌نام را ادامه دهند.
شانس برنده شدن چقدر است؟
اگر تعداد کل متقاضیان را با ظرفیت عرضه مقایسه کنیم، شانس کلی برنده شدن حدود ۰.۰۰۸ درصد خواهد بود. به عبارت دیگر، از هر هزار نفر، به طور میانگین کمتر از یک نفر برنده قرعه‌کشی و تخصیص خودرو می‌شود. البته متقاضیان طرح جوانی جمعیت به دلیل اختصاص ۱۰۵ دستگاه به این طرح، شانس بیشتری نسبت به متقاضیان دو طرح دیگر دارند. بااین‌حال، حتی این سهمیه نیز تضمینی برای برنده شدن نیست.
با توجه به اختلاف چشمگیر میان تعداد متقاضیان و ظرفیت عرضه، خرید فیدلیتی پرستیژ از طریق این طرح‌ها بیشتر به یک رقابت شانسی شباهت دارد. وقتی ۲۵۰ هزار نفر برای تنها ۲۱۰ خودرو ثبت‌نام می‌کنند، طبیعی است که شانس موفقیت بسیار پایین باشد. به همین خاطر متقاضیان باید پیش از ثبت‌نام، علاوه بر بررسی شرایط فروش، احتمال بسیار کم برنده شدن را نیز در نظر بگیرند.
تأثیر فروش قطره‌چکانی خودرو بر بازار
روش فروش خودروهایی مثل فیدلیتی پرستیژ، که در تعداد محدود برای متقاضیان زیاد عرضه می‌شوند، می‌تواند پیامدهای قابل‌توجهی برای بازار خودرو به همراه داشته باشد.
ایجاد شکاف میان عرضه و تقاضا
مهم‌ترین پیامد این روش فروش، تشدید فاصله میان عرضه و تقاضاست. وقتی خودرویی با تقاضای بالا در تعداد بسیار محدود عرضه می‌شود، بخش زیادی از خریداران واقعی از دسترسی به آن محروم می‌مانند. بدین ترتیب، تقاضای سرکوب‌شده به بازار آزاد منتقل می‌شود و فشار بیشتری بر قیمت‌ها وارد می‌کند.
افزایش قیمت در بازار آزاد
محدودیت عرضه می‌تواند باعث افزایش جذابیت خودرو در بازار آزاد شود. به‌خصوص اگر قیمت کارخانه اختلاف قابل‌توجهی با قیمت بازار داشته باشد، خودرو به یک کالای سرمایه‌ای و حتی ابزاری برای کسب سود تبدیل می‌شود. در چنین شرایطی، قیمت بازار آزاد بیش از آنکه بر اساس ارزش واقعی خودرو تعیین شود، تحت تأثیر کمبود عرضه و انتظارات خریداران قرار می‌گیرد.
تقویت نگاه سرمایه‌ای به خودرو
قرعه‌کشی و فروش با ظرفیت محدود، این تصور را تقویت می‌کند که برنده شدن در طرح فروش می‌تواند سود قابل‌توجهی به همراه داشته باشد. به همین دلیل، افرادی که الزاما مصرف‌کننده واقعی نیستند، ترغیب به ثبت‌نام می‌شوند. این مسئله می‌تواند تقاضای غیرمصرفی را افزایش دهد.
کاهش اعتماد خریداران به فرآیند فروش
در چنین شرایطی که تعداد متقاضیان تقریبا ۱۰۰۰ برابر موجودی خودرو است، دسترسی به خودرو نه به قدرت خرید، بلکه به شانس متقاضی بستگی پیدا می‌کند. تکرار چنین شرایطی می‌تواند اعتماد عمومی به سیاست‌های فروش خودروسازان را کاهش دهد.
آیا این روش به نفع بازار خودرو است؟
فروش خودرو با ظرفیت بسیار محدود، شاید در کوتاه‌مدت به مدیریت تعهدات خودروساز کمک کند، اما نمی‌تواند راهکار مؤثری برای تنظیم بازار باشد. تا زمانی که عرضه متناسب با تقاضای واقعی افزایش پیدا نکند، چنین روش‌هایی احتمالا به تشدید شکاف قیمت کارخانه و بازار، افزایش انتظارات تورمی و تقویت نگاه سرمایه‌ای می‌انجامد. بازار خودرو بیش از قرعه‌کشی و محدودیت ثبت‌نام، به عرضه پایدار، شفافیت در قیمت‌گذاری و امکان دسترسی عادلانه خریداران واقعی نیاز دارد.
